De film 'MANDERLAY', verteld in acht hoofdstukken
Hoofdstuk één, waarin we op Manderlay stuiten en kennismaken met de inwoners
Het was 1933 en Grace en haar vader...
... trokken zuidwaarts met hun bende gangsters.
Na hun vertrek uit Dogville ontdekten ze dat in Denver...
... de muizen op tafel hadden gedanst terwijl de kat van huis was.
Nieuwe krachten hadden hun voormalige bezit overgenomen.
Het resultaat was een terugtocht die hen deze lente door Alabama bracht...
... op zoek naar nieuwe jachtgronden.
Nee, ze willen het niet toegeven, maar het is een feit.
Diep van binnen is er geen vrouw die zulke fantasieën niet koestert.
Of het nou harems betreft...
... of opgejaagd worden door de jungle door inboorlingen.
Hoe ze ook de mond vol hebben van beschaving en democratie...
... sexy is het niet.
Grace en haar vader hadden hun oude twist weer opgepakt...
... al bij hun vertrek uit Dogville.
Hoewel Grace al heel lang zijn woorden 't ene oor in en 't andere uit liet gaan...
... was ze, eerlijk gezegd, haar onverdraaglijk verwaande vader moe...
... die nog immer geloofde dat je 'n zeurende vrouw met anjers kon stilhouden.
Ik wed dat je dat soort dingen niet zei toen moeder nog leefde.
Nee, meisje, je hebt gelijk. Inderdaad niet.
We gaan, baas...
Mevrouw, kan ik u even spreken?
Ze gaan 'm geselen. Ik wist het wel.
Het is gewoon niet waar. Hij heeft nog nooit iets gestolen.
Ze hebben die wijn van Mam bij hem ondergeschoven om een reden te hebben.
Zo luidt de wet. Eén fles en je wordt gegeseld. Dat is Mams Wet.
Waar heb je het over? Wie gaan ze geselen?
Timothy. - Waarom?
Dat doen ze nou eenmaal met slaven.
Slaven? - Ja, mevrouw.
U heeft toch wel van slaven gehoord?
Dat zijn we hier op Manderlay...
... dit godvergeten oord.
Zo ben ik ontsnapt.
Als er een geseling in het verschiet ligt, halen ze 'n stuk weg.
Grace. Dit is een lokale kwestie. Daar moeten wij ons niet mee bemoeien.
Waarom niet? Alleen omdat het een 'lokale kwestie' is?
Het is niet ons probleem.
Denk je dat de negers Afrika wilden verlaten? Haalden wij ze niet hierheen?
We hebben ze onrecht aangedaan. Door ons zijn ze geworden zoals ze zijn.
Maak 'm los.
Stop.
Ik ben bang van niet, mevrouw.
Slavernij werd al 70 jaar geleden verboden.
Als u zich niet uit eigen beweging aan deze wet houdt, dwingen we u ertoe.
Mam. Help me haar naar binnen te brengen.
Water voor Mam. Snel.
Bespaar me je huichelarij...
... domme ouwe slaaf.
Ga weg.
Laat ons alleen.
Als je sympathie zoekt, kun je het vergeten.
Luister...
... ik ben heel oud...
... en helaas stervende.
Ik wil je om een gunst vragen.
Als dat inhoudt hen als slaven te blijven misbruiken, sorry, dan zeg ik nee...
... hoezeer je ook stervende bent.
De slavernij is voorbij, dat snap ik.
Het moest er een keer van komen.
Goed dan...
... ik zal wel weigeren maar je kan het altijd vragen.
Er is een boek.
Onder mijn matras.
Ik zou graag willen dat je het pakte...
... en het voor me verbrandde.
Dat zou voor iedereen het beste zijn. - Dat zal best.
Maar ik geloof, hoe dan ook, dat openheid van zaken altijd het beste is.
Ik smeek je. Van vrouw tot vrouw.
Vrouw tot vrouw maakt voor mij geen verschil.
De zonden uit het verleden zijn zonden die ik niet kan of wil helpen uitwissen.
Nu moet ik je verlaten.
M'n vaders mannen hebben het hek open- gegooid, zodat iedereen kan gaan.
Vertel iedereen hier dat allen dezelfde rechten hebben als elke andere burger.
En de grondwet kan in iedere rechtbank gevonden worden.
En nog 'n tip voor als je de familie wilt aanklagen:
Er bevindt zich zwaarwegend, geschreven bewijs in dit vertrek.
Ze is dood.
Die ouwe duivelin.
Het spijt me, zo bedoelde ik het niet, Missy.
Als iemand van ons 'n excuus verdient, dan ben ik het in ieder geval niet.
Ik ben bang...
Je hoeft niet bang te zijn. Alle wapens van de familie zijn in beslag genomen.
Nee...
... ik ben bang voor wat er nu gaat gebeuren.
Ik vrees dat we niet klaar zijn...
... voor een geheel nieuw soort leven.
Op Manderlay kregen wij slaven ons eten om 7 uur.
Wanneer krijgen mensen te eten als ze vrij zijn?
Die dingen weten wij niet.
Vrije mannen eten als ze honger hebben.
Dat geldt ook voor vrouwen.
Gezien de tijden en de situatie...
... leken Grace's woorden over maaltijden voor vrije burgers ietwat te bezield.
We mogen niet aannemen dat ze smalend sprak over de minder bedeelden.
Grace voegde zich weer bij de gangsters die de wapens in beslag hadden genomen.
Hun vondst was evenwel mager: Een geweer en 'n oud speelgoedpistool.
We kunnen gaan.
Laten we even wachten.
Waar wacht je op?
Tot ze je komen bedanken?
Of tot ze de boel platbranden en op de ruïnes gaan dansen bij toortslicht?
Je bent 'n racist, pa. Altijd geweest. We zijn die lui iets verschuldigd.
We hebben ze misbruikt en gemaakt tot wat ze nu zijn.
Ik doe geen zaken met Jappen.
Ze zijn niet te vertrouwen met geld. Maar een racist?
Waarom komen ze niet naar buiten?
Dat is precies wat je de laatste keer zei.
De laatste keer? - Weet je nog toen je zes jaar was?
Je vond het zo zielig voor Tweety dat hij opgesloten in een kooitje zat.
En niemand kon je overhalen om hem niet vrij te laten.
Tweety was een trots vogeltje.
Zijn waardig vertrek bekwam 'm anders slecht.
We vonden 'm de volgende morgen onder je raam, doodgevroren.
Ik weet 't.
Hij was gefokt als huisdier. Hij had weinig kans.
En wat denk je dan van die negers daarbinnen?
Hoeveel generaties, denk je, hebben er achter dat hek hun bestaan opgebouwd?
Ik wed dat de meesten van hen al voor de familie werkten, op contractbasis.
Natuurlijk krijgen ze 'n paar dollar voor de moeite, maar dat verdrinken ze toch...
... en misschien lenen ze dan nog wat meer van hun werkgever...
... die ongetwijfeld, speciaal voor hen, een winkeltje vol moois heeft geopend.
En natuurlijk kunnen ze nooit alles terugbetalen en zitten ze weer in de val.
Wat jij deed was heel nobel, meisje...
... maar als puntje bij paaltje komt...
... heb je alles juist veel slechter gemaakt. Net als toen met Tweety.
Het enige wat we kunnen doen...
... is hopen dat er geen vorst komt.
Wat je zei over contracten en leningen...
... dat is fraude. - Fraude?
Ik heb gelezen...
... dat...
... bevrijde slaven een muilezel...
... en wat land krijgen om zich te redden.
Klopt. Maar als 't er op aankomt, houdt de eigenaar van de muilezel en 't land...
... liever alles voor zichzelf, dus er komt bijna nooit iets van terecht.
Hoe dan ook, het kan even duren...
... om het bewijs tegen de plantage en de familie te verzamelen...
Een rechtszaak?
Lieve schat, soms lijk je nog minder reëel dan je moeder.
Ik heb ze blijkbaar toch onderschat.
Er is er in ieder geval eentje met 'n hang naar vrijheid...
... en hij heeft haast.
Hij zet er de pas in. Dat is die ouwe.
Excuseer... - Niet veel waardigheid...
... hij is doodsbenauwd.
Zou ik de jongedame mogen spreken?
Ja?
Ik wil u niet ontrieven. - Maar dat doe je wel.
Dat doet u helemaal niet.
Dit is een zware dag voor iedereen. Dat weet ik best.
Ik dacht dat we misschien wat ondankbaar leken.
We willen u op passende wijze bedanken voor wat u deed.
Het duurt maar heel even.
Natuurlijk.
Tien minuten, en dan ga ik. Geen seconde langer.
Grace werd door de armzalige woon- vertrekken van de slaven rondgeleid.
Haar daden betekenden een verrijking van hun levens. Dat leed geen twijfel.
Of misschien toch wel?
Ze zag weinig van de glans waar ze op had gehoopt.
De glans die haar zou overtuigen dat ze niet zouden eindigen als haar kanarie.
Dit waren mensen...
... maar van het soort dat veel pijn had ondervonden, zo dacht Grace...
... totdat ze ineens werd onderbroken door 'n exotisch accent.
Toen wij slaven waren...
... hoefden we niet te bedanken voor ons eten...
... en voor ons water en de lucht die we inademden.
Niemand hoeft te bedanken, maar...
Maar wat?
U bedoelt dat er iets is waar we dankbaar voor moeten zijn?
Ik bedoelde niet 'maar', ik bedoelde 'en'.
Er is geen reden om dankbaar te zijn voor zoiets natuurlijks als vrijheid.
Ik ben de eerste om me te verontschuldigen voor alles...
... wat u en uw volk moest ondergaan.
Die hekken hadden al 70 jaar geleden geopend moeten worden.
Zeventig jaar geleden...
... maar daarvoor waren die hekken zeker gerechtvaardigd?
Nee, u begrijpt me verkeerd.
Wat kan ik zeggen?
U hoeft helemaal niets te zeggen.
We kennen uw soort wel.
Een societydame die haar tijd besteedt met het redden van onderdrukte negers.
Ik wil u wel bedanken.
Missy heeft haar tijd besteed om ons te helpen.
Ik wed dat ze die ook anders had kunnen besteden.
Het was gerechtigheid dat God sommigen tot slaven maakte en anderen niet.
De neger is slecht van natuur.
Ik weet dat het niet populair is om dat te zeggen.
En het komt niet door Burt dat ik dat zeg.
Nee, Victoria baseerde haar indruk niet alleen op haar man...
... hoewel die indruk zeker zwaar woog.
Hij was 'n nutteloos sujet wiens karakter Victoria probeerde te verbeteren...
... op alle mogelijke manieren, maar tot nu toe helaas zonder resultaat.
Hoe vaak hij ook had gedreigd zelfmoord te plegen in Manderlays diepe waterput.
Grace keek naar Wilhelm, de oude huisslaaf en begreep het:
Hij had haar hier niet gebracht om haar door allen te laten bedanken...
... hij wilde vooral dat zij iedereen ontmoette.
De ongelukkige kudde die volgens hem buiten de hekken weinig kans had.
Het levende bewijs van de vernietigende kracht van onderdrukking.
Luisteren.
Het is allemaal op papier gezet.
We moeten eerst de tekst controleren...
... of deze dingen wel legaal en bindend zijn. Bingo.
Wat zijn dat?
Dat zijn de contracten, mevrouw.
De familie was zo vriendelijk om ons allemaal werk te verschaffen.
Grace was geen advocate en niet in staat om de geldigheid te bepalen.
Maar ze vreesde dat helaas iedere rechter ze als correct zou beschouwen.
Het kwam Grace voor dat in plaats van 'werknemer'...
... er net zo goed de term 'slaaf' had kunnen staan.
Men zou dit slechts tekenen als men onbekend was met 'n vrije samenleving...
... of totaal geen keuze had.
En ik neem aan dat je dringend geld nodig hebt, Mark?
Geld?
Ik kende ooit iemand in 'n stadje waarvan niemand de naam kent...
... en dus ook niet genoemd hoeft te worden...
... hij had geld.
Niet heel veel.
We zijn bereid om jullie geld te lenen...
... krachtens dit andere contract...
... en we kunnen hier ook 'n winkeltje opzetten, als jullie dat willen.
De stad is tenslotte ver weg.
En als u nou genoeg voor ons allemaal inkoopt...
... durf ik te wedden dat u flinke korting kunt krijgen...
... zodat het veel goedkoper zal zijn dan in de stad.
Is dat niet zo, Miss Grace?
Ik heb geen idee.
Allemaal tekenen, alsjeblieft.
Goed, we gaan.
Nee, zet die motor af.
Verdomme.
Pa, je zei dat ik niet de macht had om Tweety te helpen en je had gelijk.
Toen was ik een kind. - Wat nou weer?
Deze keer heb ik de macht om op te treden.
Dat zei je zelf in Dogville.
Dat jouw macht ook de mijne zou zijn.
Dat ik die op mijn manier kon aanwenden.
Die macht was bedoeld om het familiebedrijf voort te zetten.
Ik stond open voor nieuwe ideeën.
De macht waar jij om vraagt...
... zal ongetwijfeld worden aangewend voor op z'n minst iets doms.
Pap, je hebt het me beloofd.
Je was 'n smeerlap voor mama, maar als je haar iets beloofde, kreeg ze 't.
Je hebt gekregen wat ik beloofde.
Misschien niet allemaal even eerlijk verdeeld. Maar verder dan dit ga ik niet.
Ik wil niks met je plannen te maken hebben.
En je kan niet met me in contact treden als er iets mis gaat...
... of als ik je zoals gewoonlijk uit de problemen moet halen.
Je zal me namelijk niet weten te vinden.
Ik zou graag Joseph willen hebben.
Ik heb een advocaat nodig voor al het papierwerk.
Nooit.
Ik laat Joseph nooit gaan.
Hij is de enige die 'n contract kan opstellen, dat duidelijk is...
... en hoewel ik dat talent nog niet nodig heb gehad, kan het er nog van komen.
Ik geef je er Viggo en Bruno voor terug. - Nooit.
Ik heb je m'n beste mensen gegeven en dat weet je.
Papa...
... het was de bedoeling dat ik de helft kreeg. Als moeder nog had geleefd...
Verdomme, Grace.
Die dag, tot in de kleine uurtjes...
... sprak Joseph het talent aan...
... dat zijn vorige werkgever zo zelden aanwendde.
Nieuwe contracten werden opgesteld en oude ontbonden...
... allemaal met het verbazingwekkende optimisme...
... dat machinegeweren nu eenmaal opwekken.
Dit zijn de overdrachtsakten.
U draagt het bezit over aan de voormalige slaven.
Het laatste document is uw arbeids- overeenkomst met deze gemeenschap.
Arbeidsovereenkomst?
Ik snap niet wat u bedoelt.
U ontvangt geen betaling en er is 'n eenzijdige opzegtermijn...
... die berust bij de werkgever. Maar niettemin...
Lichamelijk werk...
... voor u en uw gezin en Mr Mays. Zware arbeid.
Zeg dan iets, Bingo.
Mijn vaders rug is niet zo sterk.
Hij klom een keer met kerst om bij de kroonluchter te komen...
... en toen viel hij van de trapleuning tegen een tafel aan.
Dat krijg je met kroonluchters.
Als ik vind dat uw begrip voor anderen 'n aanvaardbaar niveau heeft bereikt...
... staat het u, Mr Mays en uw gezin vrij om te gaan.
Gaan? En ons huis verlaten? - Ja.
Ik verzeker u dat uw gezin van meet af aan beter af is dan uw oude werknemers.
Wat betreft de aanwezigheid van mezelf en m'n mannen:
We treden slechts op als jullie raadsmannen.
De wapens zijn 'n voorzorg voor het geval de nieuwe gemeenschap wordt bedreigd.
Het is de bedoeling dat we hier blijven, maar alleen tot de eerste oogst.
Daarna staat het iedereen vrij om zijn of haar aandeel te verzilveren.
Wil je de akten verzamelen, Mark?
Niemand was bijster enthousiast of had vertrouwen in deze late formaliteiten.
Maar Grace keek daar doorheen.
En hoewel ze weinig meer zag dan angst en onrust in al die ogen...
... zag ze in ieder geval in één paar ogen dankbaarheid...
... namelijk in Wilhelms milde, oude blik.
Burt.
Ik heb hier een akte die niet is onder- tekend. Wil Mr Burt naar voren komen?
Mr Burt?
Burt had z'n ontsnapping voorbereid om van z'n vrouw af te komen.
Ondanks haar gebrek aan vertrouwen in zijn kwaliteiten...
... was Burt erin geslaagd een vrouw te ontmoeten bij het hek...
... en die had erin toegestemd hem te helpen ontsnappen.
Daar stond hij dan te wachten op de afgesproken plek en tijd.
'Een helpende hand', had de vrouw gezegd.
Wat 'n merkwaardig toeval dat twee vrouwen tegelijkertijd te hulp schoten:
Grace en Burts 'helpende hand'.
En de overeenkomsten tussen hen waren ook merkwaardig: Jong, mooi en blank...
... in mannelijk gezelschap.
Mannelijk gezelschap in verontrustende aantallen.
Waar is die nikker?
Hoofdstuk twee 'De bevrijde onderneming van Manderlay'
Grace was op de bevrijde plantage gaan wonen, tussen de nieuwe aandeelhouders.
Maar slechts als een bewaakster.
Niemand weerhield haar ervan, die mooie lente...
... om de bewoners van Manderlay te observeren.
In de hoop de ontluikende karakterverandering te zien...
... die de vrijheid zou moeten brengen.
Maar helaas zag ze dat bitter weinig:
Ze zag Victoria voor de derde keer in de put turen, op zoek naar Burts lichaam.
Ze zag Flora en Elizabeth zoals altijd smachten naar Timothy.
Ze zag de mannen hun tijd verdoen met kaarten, spelend om plukjes katoen.
En ze zag hoe iedereen de enthousiaste Mark negeerde...
... niet wetend dat hij berucht was voor zijn onbegrijpelijke antwoorden.
We noemden 'm Puttinghead, maar dat was niet z'n echte naam.
Grace zag Victoria haar oudste zoon slaan, voor het stelen van een koekje.
En ze zag de onstuitbare, onherroepelijke hiërarchie van het slaan.
Victoria die Ed sloeg, Ed die Milton sloeg, en Milton Willie...
... die uiteindelijk zijn frustratie uitte op zijn mindere, Claire...
... die veel te weinig gebruik maakte van het raam...
... dat haar vader als noodingang had bedoeld.
En dat haar ook iedere nacht de mogelijkheid bood in slaap te vallen...
... met haar favoriete uitzicht, de twinkelende sterren.
Iedere middag zag Grace met spijt...
... hoe men zich verzamelde onder Mams balkon...
... alsof er niets veranderd was op Manderlay.
Eén van hen deed niet mee aan deze macht der gewoonte: Timothy natuurlijk.
In een flits benam zijn exotische trots Grace bijna de adem.
Die dag liep Grace langs het oude 'Peach House'...
... waar nu de blanken verbleven die daar diverse kleine karweitjes verrichtten...
... op weg naar het onderkomen van haar gangsters.
Hoe gaat het?
Ik ben bang dat de mannen niks te doen hebben, en dat is slecht voor 't moraal.
In zulke situaties kwam je vader altijd met iets op de proppen.
Dat zal best. Maar geduld is hier geboden.
Maar niet zoveel geduld, zegt Niels.
Z'n opa verbouwde katoen, en hij wist dat er al gezaaid had moeten worden.
De bodem lijkt er nog niet gereed voor. - Misschien omdat er nog niet geploegd is.
Misschien is het hier anders dan bij je opa.
Dat dacht ik niet.
Maar als er gezaaid had moeten worden, had men dat hier toch wel geweten?
Omdat ze zich niet op wilde dringen...
... was Grace's omgang met de voormalige slaven beperkt tot korte begroetingen.
Maar nu werd het tijd voor een indringender gesprek.
Neem me niet kwalijk. Meneer? Mark?
Mag ik je iets vragen?
Het gaat over het katoenplanten.
Ik ben er altijd met zaaien en oogsten, en geboorte en dood.
Juist, en wanneer moet er dan worden geplant?
Daar zijn strikte regels voor, daar kun je niet mee sjoemelen.
Manderlay stond altijd bekend om de precisie van haar oogst.
De zwaluwen beginnen altijd direct daarna aan hun grote trek.
Ze overnachten hier op weg naar de moerassen.
Maar het planten?
Het is een wetenschap, dame.
En het weer speelt daarin een belangrijke rol.
En wanneer is dat dit jaar? - Niet te vroeg en niet te laat.
Ja, maar wanneer? Had het katoen dan al geplant moeten worden?
Ik zou daar geen informatie over geven, tenzij ik het verdomde zeker wist.
Dat betekent voor 100 procent...
... met andere woorden, zonder ook maar enige gerede twijfel.
Weet je wanneer we moeten planten?
Nee. - Ik vraag 't Wilhelm, is hij in z'n hut?
Vanmorgen ging hij naar het badhuis...
... hij werd wat groezelig, zoals men zegt...
... het is grappig... - Sorry, ik zoek hem zelf wel.
Sorry, Wilhelm, ik wil wat weten over de akkers.
Het ploegen had drie weken geleden moeten gebeuren...
... en het zaaien twee weken geleden. - Maar weet iedereen dat?
Ze denken vast dat iemand anders de akkers moet bewerken.
Vroeger dreef Mays ons naar de akkers.
Misschien komt het doordat niemand u echt vertrouwt, Missy.
Maar Wilhelm, ze zouden toch iets anders kunnen doen?
Hun huizen repareren...
... dat is hard nodig.
De hutten waren altijd al een gevoelig punt.
Maar Mam zei dat er geen materiaal was om ze te repareren.
Maar we hebben de winst op de katoen nodig, hoe overleeft men hier anders?
Als de mensen maar voelden dat ze iets hebben gekregen.
Iets als resultaat van deze nieuwe tijden.
Dat zou hun leven beter maken op 'n overtuigende manier, hier en nu.
Ik weet niet precies wat, maar...
Maar daar hebben we geen tijd voor. - We moesten wel vaker later zaaien.
De oogst kan zelfs beter zijn als we later zaaien, volgens de wet van Mam.
De wet van Mam?
Alle regels voor het runnen van de plantage.
Wij mochten dat nooit lezen. Het was voor Mam en de familie.
Slechts bestemd voor Mam en de familie, zo dacht Grace...
Dat was niet langer het geval.
Daar aan Mams bed, bladerend door het boek, vol bizarre en wrede regels...
... belandde ze bij een pagina die haar bekend voorkwam.
Een tabel met nummers van één tot zeven.
Ergens had Grace iets soortgelijks gezien.
Mams wet onthulde alles:
De Manderlay plantage met haar glorieuze voorgevel...
... en haar jammerlijke achterzijde met de verblijven van de slaven...
... die volgens deze nummers in bedwang waren gehouden.
Ze stonden voor de psychologische onderverdeling van de slaven.
Sammy was een Groep vijf: Een grappige neger.
De ontzagwekkende Victoria was natuurlijk 'n nummer vier: Een agressieve neger.
Logisch dat haar man een helpende hand nodig achtte, zelfs van 'n andere kleur.
Wilma en Mark waren de losers.
Wilhelm was 'n twee: Een pratende neger.
Flora was een huilende neger, en ga zo maar door.
Er waren gedienstige negers en gekke negers, in overvloed.
Categorie één, de trotse neger, bestond nu zoals verwacht uit Timothy...
... die er natuurlijk niet was.
En Elizabeth?
Nee, er stond 7 en niet 1.
Zij was een gedienstige neger, ook wel bekend als een kameleon.
Iemand die zich naadloos aanpaste aan hetgeen de ander in haar wilde zien.
Aldus kon het slavernijsysteem zo lang bestaan op Manderlay:
Slavernij, zelfs met behulp van psychologie.
Terwijl Grace diep in gedachten rondliep...
... herinnerde ze zich nog iets uit Mams wet.
Het betrof het onderhoud van de paden in de romantische 'Old Lady's Garden'.
De naam van het smalle stuk bosrand dat de plantage omzoomde.
'Bomen en boomstronken', dacht Grace.
Dus er was wel degelijk genoeg materiaal op Manderlay.
Hoofdstuk drie 'De Tuin van de Oude Dame'
Neem me niet kwalijk...
... mag ik jullie iets vragen?
Is het niet zo...
... dat zelfs 'n arm mens...
... een kleurling...
... de moeite kan nemen z'n huis te onderhouden?
Hoe durft u?
Denkt u dat wij graag gaten in onze daken zien en rondwentelen in de modder?
Het enige wat je dan moet doen is die gaten repareren.
Maar ik zei u al dat er voor dat soort zaken geen materiaal is op Manderlay.
Geen materiaal?
Dat is niet waar.
Als ik door de velden loop, zie ik overal hout...
... dat er gewoon op wacht om planken voor 'n dak te worden...
... of een uitbouw of misschien zelfs een hele nieuwe hut.
Dat was Mams tuin. Daar mag je niet kappen.
En waarom mogen we de tuin van de oude dame niet kappen?
Kenden jullie daar echt zoveel prettige uren, haar romantische paden wiedend?
Dat is waar.
Er is zat hout daar.
We hebben het nooit anders gezien dan als haar tuin.
Ik weet niet wat jullie vinden...
... maar ik vind het een uitstekend idee.
En als bij toverslag veranderden deze lusteloze, initiatiefloze mensen...
... in hardwerkende lui.
Heen en weerlopende, rennende werklui.
Zonder dat iemand ze ook maar bedreigde met de 'Lady's Hand'...
... zoals de zweep werd genoemd, naar Grace had vernomen.
En Grace had een soort overwinning behaald...
... een klein begin van iets wat ooit alle negatieve gedragspatronen zou uitwissen.
Maar zoals Grace al vermoedde, bleek de zin om hun huis te verbeteren...
... groter dan de aandrang de akkers te bewerken.
Slechts enkele van de vroegere slaven hadden zich vrijwillig gemeld.
En samen met de blanke familie en Grace zelf...
... vormden ze een soort groep die de grond voorbereidde op het zaaien.
Onder Timothy's openlijk vijandige oog, met z'n mysterieuze, witte zakdoek.
Is hij hier niet geboren? - Hij is een Munsi.
Uit een koninklijke, Afrikaanse familie. Een heel trotse tak.
Hij drinkt niet en gokt niet zoals de anderen...
... met hun kleine, blauwe toefjes katoenen geld.
Mams wet...
... stond geen echt geld toe.
Grace wist van het slimme geldsysteem onder Mams wet.
Geen echt geld dat je in de buitenwereld kon gebruiken.
De Munsi gokken niet omdat ze niet in winst geloven.
Ze geloven in nederigheid jegens hun gewassen...
... en dat je alleen mag nemen wat je echt nodig hebt.
Ik heb nog nooit van die Munsi gehoord...
... maar wel ooit van de Mansi, geloof ik.
Die zijn anders. Zij waren slaven van Afrikaanse koningen.
Zij gokken, en ze zijn slecht, zegt Timothy.
Dus Timothy heeft ook zo z'n vooroordelen.
Niks, ik dacht gewoon hardop.
Je hebt gezelschap gevonden, Flora? - Nee, ik wilde net weggaan.
Timothy?
Laat me je één ding zeggen:
... ik weet dat je me niet mag en me niet vertrouwt...
... en ik begrijp waarom.
Alhoewel onze idealen verschillen...
... draag je 'n trots in je die ooit de redding zal zijn van allen op Manderlay.
Laat me u ook iets vertellen.
U praat mooi, heeft een bende gangsters en een blanke huid...
... iets waar de mensen hier blijkbaar voor vallen. Ik trap daar niet in.
U bent niet in ons geïnteresseerd.
Niet als menselijke wezens.
Het is immers lastig om mensen te onder- scheiden als ze van een ander ras zijn.
Wij blanken begingen een gruwelijke misdaad tegen een compleet volk.
Manderlay is een morele verplichting omdat wij jullie zo gemaakt hebben.
Gelukkig ben ik een neger die zulke woorden niet begrijpt.
En als u me nu wilt excuseren, want ik kwam hier voor m'n meisje...
... en dat hoeft u echt niet te zien.
Omgang tussen twee kleurlingen.
Als ik u was zou ik maar gaan voor het te grof wordt.
Grace beschouwde Timothy's vijandigheid als een uitdaging.
En al de volgende dag nam ze een maatregel...
... om te weerleggen dat ze niet in staat was zwarten als individu te zien.
Ze sprak met Venus, over haar ietwat onaangepaste zoon Jim.
En Venus had onthuld dat Jim zich gewoon gedroeg...
... als elke andere gefrustreerde kunstenaar.
Hebben jullie Venus gezien? - Niemand wil uw liefdadigheid.
Ik heb iets voor Jim.
Ik heb z'n gezicht eens goed bekeken, na ons gesprekje. En je hebt gelijk...
... je ziet duidelijk een artistieke gevoeligheid.
Dit is veel te veel... - Nee, roep 'm maar. Dit is voor hem.
Jim, kom eens naar buiten, naar mij en Miss Grace.
Deze zijn voor jou...
... omdat we in je geloven.
Ga nou maar en maak mooie schilderijen...
... en trek je niks aan van die lui die denken te weten wat kunst is.
Laat ze maar eens wat zien, namens mij.
Neem me niet kwalijk, maar ik ben Jim niet. Ik ben Jack.
Dat is Jim.
Het is ook heel lastig...
... eigenlijk heb ik ze ook nooit uit elkaar kunnen houden.
Ze zijn allebei gekleurd en hebben allebei kroeshaar.
Waarom zou je ook verder kijken dan dat?
Eerlijk gezegd wist Grace nooit zeker wie Jim was en wie Jack.
Een blunder die in haar vorige leven slechts wat gelach had geoogst...
... maar in haar leven op Manderlay was het desastreus.
Net als bij haar vader veranderde de nederlaag al snel in kwaadheid...
... energie en in een tegenaanval.
Dus dit veroorzaakte al dit verzet. Zelfs jij beschouwde het als heilig, hè?
Het speelde een belangrijke rol in m'n leven.
Dat wordt m'n volgende stap.
Ze mogen het allemaal inkijken...
... om te begrijpen dat het hen geen kwaad meer kan doen.
Dat zou ik u niet adviseren, Missy.
Vergelijk het met een kind dat de stok te zien krijgt waarmee hij geslagen werd.
Het moet openbaar gemaakt worden, maar we zijn er nog niet allemaal klaar voor.
Goed dan.
Dan zullen we daarvoor moeten gaan zorgen, en snel ook.
En dan bedoel ik niet die slecht bezochte gezellige bijeenkomsten tot nu toe.
Ik bedoel echt onderwijs volgens een schema. Ouderwets onderwijs.
Ik heb eindelijk wat voor je te doen.
En het behelst zelfs 't commanderen van mensen. Morgenmiddag om 12 uur...
... geef ik m'n eerste les aan alle vroegere slaven van Manderlay.
Het is jouw taak om ervoor te zorgen dat ze er zijn. Geen excuus voor afwezigheid.
En de familie? - Nee, die onderwijzen zichzelf wel.
Luisteren jullie naar me?
Ja, maar Niels heeft net goeie kaarten.
Wie bent u?
Mijn naam is dokter Hector.
Excuseert u mij even, ik moet even deze ronde zien te overleven.
Hoewel God weet dat ik niet geloof dat je een fatsoenlijke kaart hebt.
Je hebt een pokerface.
Hier ziet u mijn gehele onderneming.
Ik heb nooit eerder toegang tot Manderlay gehad...
... dus toen ik vandaag langsreed en zag dat de poorten open waren...
... wist ik dat de tijden veranderd waren. - Wat doet u precies?
Ik bied vermaak. Gezelschapsspelen, kaartspelen en dergelijke...
... maar tegenwoordig voornamelijk dat laatste.
U speelt om geld?
Ja, maar ik doe nog veel meer dan spelen. Ik speel vals.
En heeft u er geen problemen mee om uw zakengeheim te openbaren?
Bij sommigen wel, maar niet bij u.
Want als u en ik de zakenrelatie bestendigen die ik voor ogen heb...
... weet u precies wat u kunt verwachten. - En wat kan ik dan verwachten?
Tachtig procent.
U bent toch bekend met de problemen die zich voordeden na de regeling in '65?
Plantagehouders hadden zat land maar niemand om het te bewerken.
Dus contracteerden zij hun voormalige slaven.
Maar ze hadden natuurlijk niet dezelfde greep op die schurken zoals vroeger.
Natuurlijk, ze leenden hen geld.
Aardig wat van die nikkers spaarden hun geld...
... en betaalden hun schulden...
... hetgeen de plantagehouders nogal verontrustte.
Dat zal best.
Zo kwam ik op het idee.
Ik reisde rond met de steun van de eigenaren om werknemers te vermaken.
Die hadden wel behoefte aan wat verstrooiing.
We deden gewoon wat kaartspelletjes.
En als iemand bijna zover was om z'n schuld af te betalen...
... kleedde ik 'm helemaal uit.
En ik ben bereid u vandaag hetzelfde aanbod te doen, mevrouw.
U bent nog niet overtuigd.
Laat me u nog 'n voorbeeld geven van mijn gemeende loyaliteit.
Ik heb hier een brief...
... van ene Stanley. Hij vroeg me deze naar buiten te smokkelen.
Ik dacht dat u 'm wellicht wilde lezen, voor hij gepost wordt.
Luister, Mr Hector.
Ik heb nooit iemand ontmoet die ik onmiddellijk zó verachtte...
... zowel wat betreft persoonlijkheid als beroep.
Dat betekent dat u mijn aanbod afwijst? - Ja, en ik wil u hier nooit meer zien.
Goed dan.
Ik ben wel teleurgesteld.
Niettemin wil ik u mijn gedachte van de dag meegeven.
Ik doe ook in woordspelletjes.
Ik geef mijn klanten graag iets mee om te lachen of over na te denken.
De beste techniek voor vals spel is van onderaf delen.
Het lijkt erop dat je van bovenaf deelt...
... maar eigenlijk pak je de onderste kaart, eentje die je kent.
'Van onderaf delen' betekent iets totaal anders in sociaal opzicht.
Maar dat is wat ik doe, ik deel van onderaf.
Ik ben niet moeilijk te vinden, mocht u van gedachten veranderen.
De brief was gericht aan Mr Miller...
... één van de vrachtwagenchauffeurs die katoen oppikte...
... en het enige echte contact van Manderlay met de buitenwereld.
Het was kort maar krachtig:
'Wij worden gevangen gehouden door gangsters en kleurlingen op Manderlay.
Licht de politie in en kom ons te hulp met alle mogelijke middelen. '
Hoofdstuk vier Waarin Grace het serieus aanpakt
Verontwaardiging is een zeldzame emotie voor een gangster.
Toch ervoeren Grace's mannen dat toen ze de mensen voor de les bijeenbrachten.
Want Grace had ze verteld van dr. Hectors goedkope truc van 'onderaf delen'.
Het was niet eens de dubbelzinnigheid van de term die hen zo diep raakte.
Welkom bij onze les.
Ik noem 't les, want de term bijeenkomst weerhield velen ervan te komen.
Ik was wel gekomen, maar te laat.
Veel te laat. Je was er nog niet eens toen we klaar waren.
Vroeger hoorden we de oude klok in de hal slaan.
Zo hield je de tijd makkelijker bij. Maar die horen we nooit meer.
Waarschijnlijk omdat niemand hem ooit opwindt.
Maar nu het onderwerp van de les: Samenwerken.
Slechts vier van jullie groep hielpen mee op het land...
... en slechts vijf hielpen er mee planten.
Ik ben geen aandeelhouder, maar ware ik één van die vijf, voelde ik me bekocht.
Democratie betekent heerschappij van het volk.
Maar daar het niet praktisch is om iedereen in het congres te zetten...
... moet het volk haar standpunten duidelijk maken...
... en dat noemen we stemmen.
Goed?
Laten we het eens proberen. Laten we een probleem kiezen.
Weet iemand misschien iets?
Als ik een suggestie mag doen:
Volgens mij is die gebroken hark van mij...
... maar Flora zegt dat hij van haar is. - Hij is van mij.
Dat is een prima suggestie.
Een mooi voorbeeld.
Jullie kennen vast allemaal dit probleem en hebben er 'n mening over?
Van wie is volgens jullie, als gemeenschap, de hark?
Het kan blijken dat hij van beide partijen is...
... wat prima aan zou sluiten bij het onderwerp van deze les.
Samenwerken, samen delen, goed?
Wie denkt dat het Elizabeths hark is?
Sammy?
Ik denk dat het Elizabeths hark is.
Langzaam daagde het bij de meerderheid wat Grace's bedoeling was.
De meesten van hen vonden dat de hark van Elizabeth was.
Weinigen stemden voor Flora, niemand vond dat hij gedeeld kon worden.
Ik heb nog steeds niet besloten...
... of de hark nu van Elizabeth of van Flora is.
Geen van de partijen krijgt dus Marks stem.
Van nu af aan behoort de gebroken hark toe aan Elizabeth.
Zo werkt een stemming.
Er zijn winnaars en verliezers. Maar de gemeenschap heeft gesproken.
Nu begon Grace aan 'n uitgebreide uitleg hoe Flora zonder hark moest harken.
Gezamenlijk bezit kon zo z'n voordelen hebben.
Om er zeker van te zijn dat iedereen het democratische principe begreep...
... volgde er op Jims voorstel nog een stemming.
Ik wil 't hebben over het feit dat Sammy zo hard lacht om z'n eigen grappen...
... die niet leuk zijn en waardoor ik niet kan slapen, terwijl ik dat wel probeer...
... omdat hij zo luid lacht dus.
Misschien kan er 'n tijdstip komen zonder grappen, zodat we kunnen slapen.
Je kan toch niet stemmen over iemands gelach.
Ik hoor dat het bij zonsondergang gebeurt.
Dat is wat ik hoor. Dus laten we stemmen.
Goed, dat is dus geregeld.
Is dat democratie?
Uiteindelijk stelde Wilhelm voor dat het praktisch zou zijn...
... als iemand de welluidende klok zou opwinden.
Om mysterieuze redenen werd de nogal passieve kunstenaar Jim aangewezen...
... ondanks de tegenwerpingen van zijn moeder.
Grace maakte tenslotte het onderwerp voor de volgende dag bekend:
'Onze woede en hoe deze over te brengen'.
Misschien kan iemand me eerst vertellen hoe laat het is?
Vraag dat Timothy maar, die weet altijd hoe laat het is.
Hij kijkt naar de zon, dat doet hij altijd.
Of vraag het de oude Wilhelm, die was hier al vóór de klok bestond.
Aldus kwamen Wilhelm en Timothy met een schatting van de tijd.
Hun schatting kwam verbazingwekkend overeen.
Wilhelm dacht dat 't 8 minuten voor was en Timothy dacht 5 minuten voor.
Grace had heimelijk plezier in hun natuurlijke aanleg.
Maar al snel ontstonden er twee kampen...
... één die erop stond dat 't acht minuten voor was, de ander bleef bij vijf voor.
Met de wijze les van die dag, brachten ze het onder stemming.
Het resultaat was vijf minuten voor, met een kleine meerderheid.
Aldus werd besloten:
De officiële tijd op Manderlay was vijf minuten voor twee.
Grace's eerste les van de dag had plaatsgevonden in 'n goede stemming...
... maar de tweede, die onvermijdelijk bleek, was ernstiger van karakter.
Lees.
'Dagelijkse voedselvoorraad voor slaven van categorie 7... '
O nee, 1...
Honderzeventig gram vast voedsel.
Dat kregen ze altijd precies...
... ongeacht hoe weinig er op voorraad was.
Dat is veel minder...
... dan categorie 7, bijvoorbeeld.
Waarom zou een trotse 'nikker' minder te eten krijgen...
... dan een aantrekkelijke?
Hoe kan het uiterlijk bepalen wat voor hoeveelheid iemand te eten krijgt?
Dat weet ik eigenlijk ook niet, niet precies.
U wel, Mr Mays?
Misschien om ze te straffen voor hun trots.
Ik deed gewoon wat er stond.
Mijn moeder hechtte veel waarde aan deze regels.
Ik ken veel plekken waar ze minder kregen dan anderhalf ons...
... en waar ze zelfs aarde aten.
Dat is een gewoonte van kleurlingen hier als het voedsel schaars is.
Dat was verboden onder Mams wet. - Daar hebben we het hier niet over.
Zie je niet in hoe verachtelijk het is om mensen zo in te delen?
Mensen zijn verschillend...
... ossen en konijnen hebben ook niet evenveel voedsel nodig...
... beide partijen zouden maagpijn krijgen.
Hou op. Ik ben totaal niet tevreden over wat ik hier vandaag heb gehoord.
Jullie verdedigen die waanzin allemaal.
Ik moet jullie straffen omdat er zo weinig moeite in deze lessen is gestoken.
Die avond dacht Grace dat haar idee om de blanken zwart op te maken...
... wat na haar woede-uitbarsting die middag zo juist had geleken...
... wellicht één stapje te veel in de verkeerde richting was.
Hoewel zelfs Philomena er in haar jeugd niet van had gedroomd...
... naar het toilet te gaan zonder hulp van haar zwarte kinderjuf.
Kijk naar je oom Jim. Hij leert zwemmen in de badkuip.
Mogen we onze gezichten nu schoonmaken?
Natuurlijk.
Daar komt het stof.
Dan doet dit er allemaal niet meer toe.
Wat bedoel je?
Er komt een zandstorm aan...
... en het gewas groeit pas net...
Erger kan het niet.
Maar Manderlay is nooit eerder getroffen door zo'n storm.
Omdat de windkering er toen nog was.
Grace wilde niet ingaan op de mysterieuze woorden van de voormalige opzichter.
Al gauw was ze ervan overtuigd dat ze niets te betekenen hadden...
... behalve dat ze onrust en moedeloosheid veroorzaakten.
De volgende les, over 't uiten van woede, vond weinig begrip bij de groep.
Op het moment dat men besloot te gaan stemmen...
... en ze hadden besloten Wilma's aardappels als zaad te gebruiken...
... daar zij zo oud was en dus toch niet veel at...
... hoorden zij de wind.
De storm kwam sinds mensenheugenis altijd op dit moment.
Maar ieder jaar werd het net aangeplante katoen gespaard...
... door de bescherming van de boomrand...
... in de volksmond bekend als de 'Old Lady's Garden'.
Temidden van de welhaast Bijbelse duisternis die neerdaalde op Manderlay...
... besefte Grace maar al te goed, al was ze met alle rassen tezamen...
... dat geen leger van gangsters dit kon keren:
Moeder Natuurs extravagante demonstratie van macht.
Het enige wat ze kon doen was aanzien hoe rij na rij van de aanplant...
... verdween onder het verwoestende stof.
Niemand kon iets doen...
... maar dat hield blijkbaar niet in dat niemand het zou proberen...
... want Grace nam een ruiter waar. Hij reed als een dolleman.
Hij reed door de velden, en waar hij een stofwolk waarnam...
... doorbrak hij die met de hoeven van zijn paard.
Of het in het grote geheel veel zou uitrichten, was moeilijk te zeggen...
... maar het was een strijd, en hoe zinloos het ook leek:
Het was heroïsch en gevaarlijk.
Kom terug.
Timothy.
Hij redt zich wel. Hij kent deze stormen.
Miss Grace, u bent verkikkerd op hem.
U bent een dwaas, Miss Grace.
Waar heb je hem gevonden? - Achter het huis.
Leeft hij nog? - Ik denk dat ik weet wat u bedoelt.
Maar wat betekent dat... in leven zijn? - Ik bedoel of hij nog ademt.
Laat maar.
Is hij dood?
Wij kleurlingen zijn moeilijk kapot te krijgen als we dat niet willen.
Hoofdstuk vijf 'Schouder aan schouder'
Die middag was de sterke Timothy alweer op de been...
... en controleerde hij de schade.
De storm had vreselijk hard toegeslagen.
Helaas vooral bij de voedselopslag in het Peach House, dat geen dak meer had.
Vrijwel al hun voorraden waren nu oneetbaar.
Daarbij kwam ook nog de onvermijdelijke longontsteking.
Het stof was overal ingetrokken...
... vooral bij de plekken waar geen bescherming was.
Namelijk voor het gebroken glas in het sterrenraam boven Claire's bed.
'Waardevolle spullen', laat staan contant geld, waren er niet op Manderlay...
... nadat gebleken was dat de elegante klok op de mantel niet Zwitsers was...
... zoals Mam had geloofd...
... maar een lokale kopie die praktisch niets waard was.
'De Bevrijde Onderneming Van Manderlay' was bankroet.
Wilhelm en Grace verwachtten niet dat er vandaag iemand naar de les kwam.
Maar toen druppelden één voor één de mensen binnen.
Ik ben blij dat jullie hier allemaal zijn.
Maar ik heb vandaag eigenlijk geen lesstof.
Ik wil alleen maar zeggen...
... hoe vreselijk ik deze hopeloze situatie vind.
Natuurlijk hebben jullie weinig aan woorden...
Dat heeft Missy tenminste dan geleerd.
Maar wat 'hopeloos' aangaat, dat is iets waar wij ervaring mee hebben.
Er liggen nog talloze planten onder het stof.
Al kunnen we er maar 50 redden...
... dan kunnen we ze van grote kwaliteit laten groeien, en ze duurder verkopen.
Ik vind dat we het moeten proberen.
En zo veranderde de grootste ramp in een gelukkig voordeel voor Grace...
... waardoor men met 'n gezamenlijke vijand, het stof, als excuus...
... ineens schouder aan schouder stond tegen hun dodelijkste vijand...
... om 'n gezamenlijk doel te bereiken als vrije Amerikanen.
Stanley en Bertie hadden de aanplant gemerkt zodat men wist waar te graven.
Terwijl Flora Grace maar bleef plagen...
... met haar vermeende gevoelens voor Timothy.
Welterusten, Oude Wilma...
Welterusten, kind.
We kunnen 'n poosje praten voor we gaan slapen.
Nee, dank je, Wilma.
Ik ben nog niet moe genoeg om te gaan slapen.
Een stukje wandelen helpt wel.
Wandelen als je nog geen slaap hebt, is prima.
Dat doe ik zelf ook.
Welterusten.
Dat alles op rolletjes leek te lopen, kwam Grace natuurlijk goed uit.
Maar door 't gebrek aan een actieve rol, raakte Grace plots in een vacuüm...
... waardoor andere dingen ineens aandacht vroegen:
Menselijke dingen, zoals instinct en emoties.
Een overweldigend gevoel van ontheemdheid en eenzaamheid trof haar.
Terwijl ze rondliep, kwam ze ineens achter het badhuis terecht.
Ineens veranderde de ontheemdheid in 'n verlangen de afvoerpijp in te gaan...
... tegen de vuile waterstroom in...
... naar de ruimte waar naakte lichamen met goedkope zeep gewassen werden.
Zwarte huid...
... mannen en zwarte mannelijkheid.
Wat Grace in het badhuis had gevoeld, was onwaardig en schandelijk.
Haar geest behoorde slechts de politiek op Manderlay toe.
Een kwestie waarin deze gedachten geen plaats hadden.
Ze dwong zich in slaap om de gedachten aan die zwarte lijven uit te bannen...
... een prestatie mogelijk gemaakt door de koppigheid in Grace's familie.
Maar de zaailing in haar naar liefde hunkerende lichaam gaf niet op.
Het manifesteerde zich als een droom.
Grace bevond zich in zuidelijke sferen.
Vrouwen in exotische kostuums, mannen met tulbanden.
Zelfs in haar slaap haatte ze het idee dat haar vader wellicht gelijk had.
Het was een harem.
Er verscheen een groep zwarte slaven die een grote schaal met dadels droeg.
Ineens lag Grace in de dadels, trillend van genot...
... terwijl de mannen haar één voor één bevredigden met hun neus.
Het werd nog verwarrender toen Timothy verscheen...
... die zowel een wijndragende slaaf was, met trillende handen, als de sjeik...
... wiens dwingende handen Grace's meest intieme openingen verkenden.
Ik heb me zeker verslapen.
Het spijt me, maar het is weer mis met Claire.
Ze heeft weer zware koorts.
Heeft ze al gegeten? - Tuurlijk. Koteletten en gebraden kip.
Ze heeft een beetje pap gehad, maar ze eet moeilijk.
Vorig jaar had ze ook longproblemen met dat stof...
... maar dit jaar is het stof veel erger.
Missy, u zou terug naar huis moeten gaan, naar de schone lucht en volop eten.
We zitten allemaal in hetzelfde schuitje, hoe zwaar het ook wordt.
En zwaar wordt het zeker...
Ik heb gezien wat we nog over hebben...
... hoewel sommige mensen hun buik nog vol eten.
Je hebt gelijk, daar moeten we het eens over hebben.
Alles komt vast goed, Rose.
Ik stel voor dat we ons voedsel gaan rantsoeneren...
... en het over 'n maand spreiden tot we de groenten kunnen oogsten.
En nu ik hoor dat er zo weinig bonen en aardappelen zijn...
... geven we die aan Rose...
... want die heeft ze voor Claire nodig.
Wat er overblijft, wordt eerlijk over de rest van ons verdeeld.
De rest van ons?
Geldt dat ook voor ons? - Natuurlijk.
We hebben al dingen gegeten die uw vader nooit zou pikken.
Volgens Joseph mag het niet eens eten genoemd worden, wettelijk gezien.
Uw vader liet ons gewoon dingen 'regelen' als de boel op was.
Er moet toch ergens iets te stelen zijn.
Maar dat is vast ook niet goed hè, Miss Grace?
Ik ben bang dat u een harde bent.
Misschien wel, ja.
Hoofdstuk zes Zware tijden op Manderlay
Helaas had 't meest voedzame dat er was Claire's conditie weinig verbeterd.
Ze had vlees nodig, en Timothy wist dat.
Dus moest afscheid worden genomen van de oude ezel bij de tredmolen.
Het zei niets goeds over het moreel...
... dat de gangsters poogden de auto te repareren na de stofstorm.
Gelukkig had Joseph, een juridisch expert...
... die de moeilijkste teksten kon ontcijferen...
... zijn meerdere gevonden in de handleiding van de Ford uit 1923.
Gaandeweg begonnen de geteisterde katoenplanten te groeien...
... gelijk met de honger van de bewoners...
... zeker nu het beetje dat over was van de ezel voor Claire bestemd was.
Grace deed, wonderlijk genoeg, hetzelfde als Wilma en de anderen...
... iets wat streng verboden was onder Mams wet:
De zuidelijke traditie van het eten van aarde.
Na de handleiding te hebben opgegeven...
... had Joseph een clausule ontdekt...
... in zijn eigen arbeidsovereenkomst met Grace's vader.
Met een beetje goede wil kon uit de tekst gelezen worden...
... dat een werknemer soms 'n hoger gezag mocht aanvaarden dan z'n baas:
In dit geval was dat zijn maag.
Het goede nieuws was dat, ondanks dat de droogte de velden had uitgeput...
... Stanley en Timothy een geducht wapen daartegen hadden ontwikkeld.
Wacht, het komt eraan. Het komt.
Maar het beste nieuws van alles was Claire.
Zij was wonderlijk genoeg zo aangesterkt dat ze haar bord weer leeg at.
Altijd midden in de nacht als iedereen sliep en niemand het zag, maar toch.
Als Grace dacht dat de honger zou afrekenen met haar verboden fantasieën...
... bleek het tegendeel eerder waar.
Flora, wat is er met de kippen?
Vechten ze?
Die vier witte die achter die zwarte aanzitten?
Zal ik het hok even opendoen en kijken?
Bedenk wel dat die zwarte kip heel trots is.
Het zou me niet verbazen als die anderen haar een lesje willen leren.
Plaag me niet zo, Flora.
Welterusten.
Flora had Grace al eerder geplaagd met de kleine zwarte kip.
Maar ze namen haar goed te grazen daarbinnen. Geen twijfel mogelijk.
En om het nog erger te maken, werd de hitte in haar lendenen erger...
... ondanks de schreeuw om hulp van de arme kip.
Of werd het daardoor erger?
Geschokt, vernederd en overmand door de angst voor haar gezonde verstand...
... vluchtte ze.
In een vlaag van gekte, of wat anderen gewoon geilheid zouden noemen...
... wierp ze zichzelf op bed, en vergat ze alles over schaamte en fatsoen...
... en deed ze wat ze sinds haar jeugd niet had gedaan...
... toen ze nog niet wist dat het verkeerd was:
Ze drukte zichzelf tegen de knoop die ze snel van haar plaid had gemaakt.
Of het prettig of pijnlijk was, viel moeilijk te zeggen, maar ze hield vol.
Ze had het niet langer onder controle.
Zonder acht te slaan op de vrouwen om haar heen of 't algemeen fatsoen...
... namen de schokgolven in haar onderste regionen bezit van haar.
En wie weet hoe het was afgelopen als er...
... gelukkig voor Grace...
... niet iemand was binnengekomen die haar weer terug bij zinnen bracht.
Miss Grace. U moet snel komen.
Ze is dood.
Ik heb zo goed voor haar gezorgd.
Ik heb haar het goede vlees gegeven.
Maar ze heeft toch gegeten...
... en nu is ze dood.
Nee, ze heeft niet gegeten, maar dat mens wel.
Ga je het ze nog vertellen, Wilma?
Ik was zo hongerig...
... ik werd zo duizelig...
... en m'n benen doen pijn als ik honger heb.
Onze goede vriendin en Claire's geliefde Oude Wilma kwam iedere nacht langs...
... en at vervolgens Claire's bord leeg.
Het was een koud kunstje omdat 't raam van buitenaf geopend kon worden.
Ik heb in mijn tijd zoveel aarde gegeten...
... dat mijn tanden het niet langer verdragen.
Ze heeft onze kleine meid vermoord.
Jack, ze was ziek.
Miss Grace...
Rose gaf haar overdag niet veel te eten, omdat ze 's nachts zoveel at.
Ik wil dat Wilma gestraft wordt voor het doden van m'n kleine meid.
Ik wil dat hierover gestemd wordt.
Ik wil dat Wilma gestraft wordt voor m'n kleine meid.
Ik wil gerechtigheid...
... of ik maak haar zelf af, hier en nu.
Laat me gaan.
We praten er morgen wel over. - Ze heeft m'n kleine meid vermoord.
Aldus vond er de volgende avond een bijeenkomst plaats...
... onder de heldere en twinkelende sterrenhemel...
... van Manderlay.
Nu hebben we ze allemaal gehoord, Wilhelm.
Wilma toonde geen mededogen voor Claire...
... dus ontvangt zij dat ook niet. Ze moet sterven.
Jack...
... Old Wilma doodmaken brengt Claire niet terug.
We willen alleen gerechtigdheid.
U heeft zo vaak gezegd dat we daar recht op hebben.
Ik stel voor...
... dat ze verbannen wordt van Manderlay, voor het stelen van voedsel uit nood...
Dat overleeft ze waarschijnlijk toch niet, op haar leeftijd.
Tenslotte weten we niet of 't gebrek aan voedsel Claire's noodlot bezegeld heeft.
Wilma kon niet weten of het haar zou doden...
... maar het kon haar niet schelen dat ze iemands leven op 't spel zette.
Dat van onze kleine meid.
Wilma zag slechts een bord dat niemand aanraakte, ze had honger.
En de rest van ons dan?
Wij aten toch wat we allemaal hebben afgesproken?
En wat dacht u van Claire?
We hadden allemaal honger...
... en dat maakt het allemaal nog veel erger.
Ik wil jullie vragen om te stemmen over Jack en Rose's motie.
Iedereen die vindt dat Wilma verdient te sterven, steekt z'n hand op.
Dank je.
Dank jullie wel.
Stop.
Grace?
Ik dacht dat wij hier de beslissingen namen?
Dat zeg je ons toch altijd?
Of geldt dat niet altijd?
Natuurlijk wel. Altijd.
En dit zijn beslissingen waar jij toch ook achter staat?
Laat me dan m'n gang gaan.
Nee...
... als iemand het moet doen, doe ik het.
Het mag geen wraakactie zijn.
Ik vind het best...
... als ze maar net zo lijdt als Claire. - Dat is aan mij.
Ik laat het je wel weten als het voorbij is.
Grace...
... wees zo vriendelijk om me te vertellen...
... wat ze hebben besloten.
Ga ik dood?
Nee, Wilma, je gaat niet dood.
Hoe bedoel je?
Ik bedoel dat de stemming anders uitviel, je hoeft niet dood.
Ze dachten dat Claire het zelf toch niet had opgegeten...
... en dat ze sowieso was gestorven aan de longontsteking...
... door het stof.
Zeiden ze dat echt?
Ja, dat zeiden ze echt.
Als je eens wist hoe erg het wachten was.
Ik ben zo moe. - Ik weet het.
Ik weet het.
Maar nu kun je rustig gaan slapen.
Inderdaad.
Ga maar liggen en ga slapen.
Jij bent de dochter die ik had kunnen hebben.
Ga liggen. - Blijf je bij me tot ik slaap?
Dat zal ik doen, Wilma.
Ga maar liggen.
Wilma?
Hoofdstuk zeven 'Oogst'
Eindelijk was het oogsttijd, en 't katoen verdween veilig in de zakken.
Ondanks 't kleinere aantal gewassen was de oogst voortreffelijk.
Alle ontberingen leken het katoen extra wit en sterk te hebben gemaakt.
Zelfs tegen de huidige prijzen zou het een recordopbrengst opleveren.
En hoewel niets was zoals vroeger, was de oogst net zo precies als altijd.
Toen het laatste katoen in de zakken verdween, kwamen de zwaluwen...
... die vanuit de hemel de moerassen naderden.
Iedereen bekeek het schouwspel met ontzag...
... en even was het belangrijker dan alle woorden en politiek ter wereld.
De ontkorrelmachine functioneerde als vanouds...
... al een week lang...
... geolied, uit elkaar gehaald en weer in elkaar gezet door Sammy en Niels.
Ze vulden elkaar prima aan.
Niels had nog nooit om 'n grap gelachen...
... dus gaf Sammy, de komische neger, het op...
... niet zonder opluchting, om hem te vermaken met zijn zwakke materiaal.
Miss Grace?
Edward?
Ik herkende je nauwelijks. Je kledingkeuze is nogal veranderd.
Je vader vond het tijd voor een verandering.
Hij richt zich nu op nieuwe zaken.
Is papa hier? - Nee, ik moest iets aan je doorgeven.
Je vader zal hier maandag over een week zijn om 20.00 uur.
Hij zou bij 't hek in de auto wachten, een kwartier en geen minuut langer.
Net zoals in Dogville, zei hij, en net zoals bij je moeder, denk ik.
Toen hij haar ten huwelijk vroeg... - Zoiets, ja.
Als u mee wilt, moet u er staan, want anders vertrekt hij.
Ik heb het begrepen. - Goed dan, ik ga ervandoor.
Hou u haaks, Miss Grace. - Jij ook, Edward.
En zeg tegen papa dat er nieuwe tijden zijn aangebroken op Manderlay.
Nee, Grace was niet van plan om met haar vader mee te gaan...
... ze leidde nu haar eigen leven en dat beviel haar prima...
... maar ze zou zeker bij de poort staan. Ze wilde dat hij zag wat ze had bereikt:
Een nieuw en beter Manderlay.
Het was erop of eronder voor Stanley en de familie...
... want hoewel alles prima verliep de laatste tijd...
... als Stanley z'n traditionele biertje zou gaan drinken met Mr Miller...
... zou niemand hem ervan kunnen weerhouden om alles te vertellen...
... waardoor hij alles zou verpesten.
Wilhelm was sceptisch over elk contact tussen de blanken en de chauffeurs...
... maar Grace stond erop. Ze vertrouwde ze.
Domme nikker. Ben je dan nergens goed voor?
Sorry, Mr Mays.
Geintje.
Stanley Mays en de familie slaagden...
... en die avond verklaarde Grace hen tot ware Amerikanen.
En hoewel ze vrij waren om te gaan, verkozen ze te blijven...
... en er was sprake van de familie en Stanley Mays permanent in te huren.
En voor iedereen het wist, waren de dagen voorbij gevlogen...
... en stond het geld op de bank waarna Timothy het er weer af had gehaald.
Niels en Sammy hadden de auto gemaakt, wijselijk zonder gebruiksaanwijzing.
Bedankt. Voor alles.
Wat ga je nu doen?
Geen idee. - Je kan altijd weer gangster worden.
Waar is Mr Robinson? - Hij is handjes aan het schudden.
Grace was geraakt door Mr Robinsons interesse in de vroegere slaven.
Maar het voelde goed toen de auto vertrok.
Het was tijd voor Grace om afscheid te nemen van de macht.
Hij kijkt naar je.
Nee, dat doet hij niet. - Hij kijkt naar je.
Niet waar.
Het heeft er vast mee te maken dat die gangsters weg zijn.
Weet je, toen jij de baas was, bezocht hij jouw koninkrijk...
... en nu bezoek jij het zijne.
Ik denk dat hij je nu wil.
Hij moet wat eten. Ik ga 'm halen.
Je moet wat komen eten. - Zwijg, vrouw.
In Mams slaapkamer herinnerde Grace zich Flora's verontrustende intieme details.
Seksuele gemeenschap bij de Munsi werd bepaald door eeuwenoude tradities.
Dat zou Grace niet aanspreken, volgens Flora...
... niet met haar moderne ideeën over de gelijkheid tussen de seksen.
Maar Grace scheen haar progressieve opvattingen te zijn vergeten.
Nu ze in de situatie verkeerde uit haar dromen...
... was het meer bizar dan erotisch...
... maar Grace besloot toch maar bij deze mening te blijven.
Timothy, wakker worden.
Timothy's paard was uit de stal ontsnapt toen er brand was gesticht...
... terwijl Grace sliep.
Wat is er gebeurd?
Ik kan het u niet zeggen. Als u 't wilt weten, moet u 't iemand anders vragen.
De gangsters hebben het geld gestolen. - Wat?
De gangsters hebben het geld gestolen. Dat is het antwoord.
En een tamelijk duidelijk antwoord ook. - Het is zeker duidelijk.
Maar waarom denk je dat?
Toen het feest eindigde...
... gingen we allemaal van tafel...
... om het geld te bekijken.
Timothy had het ergens verborgen.
En hij zou een oogje in het zeil houden, maar hij was er niet.
De geldkist was opgegraven. Hij was leeg.
Eén van de gangsters had het geld opgegraven...
... terwijl hij zogenaamd afscheid aan het nemen was.
Maar hij deed het niet alleen. Iemand moet hebben verteld waar de kist lag.
En Sammy weigerde toe te geven dat hij het was...
... hoewel hij veel tijd met Niels had doorgebracht.
Iedereen begon te roepen en te schreeuwen.
De mensen werden boos en niemand wilde luisteren.
Stanley Mays en de familie hebben 't overleefd, geloof ik...
... hoewel Philomena en Bertie flink gehavend waren.
Elizabeth is ook dood, maar dat was eigenlijk meer per ongeluk.
Het was te vroeg om de wapens weg te sturen.
We waren er nog niet klaar voor.
Voor het eerst wist Grace niets te zeggen.
Ze vervloekte zichzelf om de grap die ze tegen de gangsters had gemaakt...
... over het terugvallen op hun oude beroep.
Wilhelm, ik krijg Timothy niet wakker. - Nee, dat zal best.
Hij heeft drie flessen leeggedronken voor het eten.
De Munsi drinken niet.
Misschien wel bij speciale gelegenheden.
Het is hier nogal levendig.
Had ik niet gezegd dat ik je niet meer wilde zien?
Ik ben hier niet voor een deal, maar om een zaak af te sluiten.
Natuurlijk in de hoop dat je inziet dat ik een eerlijk man ben.
Ik had helemaal niet terug hoeven komen.
Dit is je 80 procent.
Het is nog een heel bedrag, zoals je ziet.
Is dat het geld van onze oogst? - Ik denk het wel.
Het is de tijd van het jaar.
Ik speelde met een jongeman die naar me toe kwam...
... en ik wist dat hij hier vandaan kwam.
Vandaar mijn nederige terugkeer.
Denk je niet dat je me verkeerd hebt beoordeeld?
Met wie heb je om dat geld gespeeld?
Het was een dag geleden. Ik had wel eerder willen komen...
... maar ik passeerde een zwarte auto met heren in donkere jassen.
Ze volgden me, schreeuwend dat ik zou sterven en dat ik een oplichter was...
... dat ik van 'onderaf deelde'. Wat een beschuldiging.
Het duurde even voor ik weg kon komen. - Wie was het?
Die negerjongen die per paard reisde, hoe heet hij ook alweer?
Timothy?
Dat was het, ja.
Zo heette hij. - Hij is een Munsi.
Die gokken niet.
Ik weet dat Munsi niet gokken, ik ben een expert.
Het is bijna onmogelijk om ze aan de goktafel te krijgen.
Maar hij is geen Munsi...
... sterker nog, hij voelt zich prima thuis aan de goktafel...
... en hij hield zich prima, ongeacht wat hij verloor.
Maar hij zei dat hij 'n Munsi was. - Natuurlijk.
Omdat de meiden wild werden van de verhalen die hij ze vertelde.
Al die Munsi-verhalen, de trotse Afrikaan, de koninklijke afkomst...
... al die ouderwetse deugdzaamheid, en het accent natuurlijk.
En daarom waren die meiden makkelijk in bed te krijgen.
Ik zal echt geen aanspraak maken op je dankbaarheid. Zo ben ik nou eenmaal.
Reken maar dat ik een motto van de dag weet:
Men zegt dat de Mansi zwaarder geschapen zijn dan de Munsi.
De Munsi lullen maar wat, en de Mansi vullen dat gat.
Tot kijk, we praten een andere keer wel over zaken.
Grace sloeg de laatste pagina's op met de persoonsgegevens van de slaven.
Waar stond Timothy? Ja, achter zijn naam stond een 1.
Een trotse slaaf, zoals ze al eerder gelezen...
... maar was dat wel zo?
Ze keek wat beter naar het handgeschreven nummer.
Ze vergeleek het met de '7' naast Elizabeths naam.
De innemende neger, het kameleon-type...
... dat gemakkelijk van karakter veranderde, indien nodig...
... al naar gelang wat de andere persoon wilde horen.
En toen zag Grace het.
Timothy's nummer was geen '1' maar een '7'.
Ze had het alleen willen lezen als een '1'.
Er stond zelfs 'n aantekening naast Timothy's naam:
'Voorzichtig, duivels slim. '
Hoofdstuk acht
Waarin Grace alles afrondt op Manderlay en de film eindigt
Grace had 'n laatste vergadering op Manderlay bijeen geroepen...
... want die avond had ze besloten om voorgoed te vertrekken...
... samen met haar vader als die aankwam.
Jullie zijn er allemaal.
Ik heb iedereen overgehaald om te komen, voor twee stemmingen.
Wat het ook is, het kan nauwelijks iets met mij te maken hebben.
Wees daar maar niet te zeker van. - Ik ben er wel zeker van.
Ik kom afscheid nemen.
En als je twee stemmingen hebt vandaag...
... valt dat wonderlijk genoeg samen met twee cadeaus die ik heb.
Afscheidscadeaus, zo je wilt.
Dit is het eerste:
Het geld van onze oogst.
Het is 80 procent, want 'n beroepsgokker hield 20 procent commissie in...
... nadat hij een inwoner van Manderlay het geld afhandig had gemaakt.
Dus de gangsters hebben het niet gestolen?
Nee, dat hebben ze niet.
En ik zal de spanning niet langer rekken:
Het was de schatbewaarder.
De man die het geld zou bewaken.
Hij werd overmand door z'n verlangen om te gokken...
... waarschijnlijk omdat hij geen Munsi is...
... maar 'n Mansi...
... hoe onbelangrijk dat ook moge klinken.
Dat brengt me bij m'n tweede cadeau. Dit hier.
Pijnlijk of niet, het moet bekend worden.
In dit boek...
... dat ik nog steeds beschouw als het walgelijkste document ooit...
... wordt Timothy beschreven als 'innemende' neger...
... iemand die kan veranderen in wie de ander maar wil, zoals hij ook deed.
Even de pagina zoeken.
Het staat op pagina 104.
Hoe weet jij dat?
Geen slaaf had dit boek toch ooit gelezen? Hoe ken jij de wet van Mam?
Omdat ik het geschreven heb.
Geschreven in mijn uiterst nette handschrift.
Mam en ik waren nog jong toen de oorlog plotseling eindigde...
... en deze nieuwe toestand joeg ons angst aan.
Joeg jou angst aan.
We probeerden ons voor te stellen in wat voor wereld de slaven terecht kwamen.
Waren ze er klaar voor?
Of beter gezegd...
... was de wereld klaar voor hen?
De wetgevers beloofden van alles, maar we geloofden het niet.
Toen spoorde Mam mij aan om iets op papier te zetten:
Zoals ik vond dat het moest gaan op Manderlay als iedereen bleef.
Maar dat is voortzetting van slavernij...
Zo kunt u het noemen.
U kunt het ook het minste van twee kwaden noemen.
Wisten de anderen dat je dit boek had geschreven?
Groep 2, 3 en 5...
... die hebben het altijd geweten.
Enkele leden van de andere groepen konden het beter niet weten.
Maar nu weet iedereen het.
Ik schreef het voor ieders bestwil.
Voor ieders bestwil?
Hoe durf je?
Het is een handleiding ter onderdrukking...
... en vernedering...
... van begin tot einde.
U heeft het met de verkeerde bril gelezen.
Als ik zo vrij mag zijn?
Toen werd ze ingewijd in de genadige kwaliteiten...
... van de minste van twee kwaden:
De Wet van Mam.
Hoe 't voedsel en onderdak garandeerde, en dat je over je meester kon klagen...
... en niet jezelf de schuld gaf voor het hopeloze leven dat buiten wachtte.
Hoe de middagparade 'n zegen was omdat daar de enige schaduw te vinden was.
Hoe de nummering qua groepen bepaald werd door het gedrag...
... wat mensen vertonen om te overleven in 'n maatschappij van onderdrukking...
... waardoor het leven voor iedereen makkelijker werd.
Immers, een trotse neger, die Manderlay overigens niet vaak gekend heeft...
... overleefde door zichzelf als trots te beschouwen.
Dit systeem zou hem helpen...
... als hij geloofde dat hij meer gestraft werd dan de anderen.
Een amusante neger had voordeel bij 't gelach dat van z'n meester vereist werd.
Zo profiteerden ook de andere groepen van hun verplichtingen.
Contant geld was verboden, zodat er met katoenen geld gespeeld moest worden...
... om failliete gezinnen te voorkomen...
... en ga zo maar door.
Tot Grace's hoofd op het punt stond om te ontploffen.
Verdomme, Wilhelm, ze zijn niet vrij.
Daar gaat het om.
Dat noem ik een filosofisch argument.
Wat me brengt bij de twee stemmingen die ik net noemde.
Was de Wet van Mam nog relevant?
Helaas waren we het erover eens dat het nog net zo relevant was als altijd.
Amerika was niet klaar om ons negers als gelijken te verwelkomen.
Zeventig jaar geleden niet en nu nog steeds niet.
En zoals het nu gaat, over 100 jaar nog steeds niet.
Dus waren we het erover eens dat we beter een stap terug kunnen zetten...
... en de oude wet weer in ere herstellen.
Sorry, maar ik vertrek.
Wat uw vertrek betreft, kan ik u beter vertellen over onze tweede stemming.
Zoals u weet, zijn we Mam helaas kwijtgeraakt...
... en helaas hebben we haar nazaten flink afgeschrokken.
Om kort te gaan: We missen een Mam.
Ik hoef u niet te vertellen dat u alle stemmen kreeg.
Nooit. - Met al uw idealisme...
... vindt u het vast leuk om oppasser te spelen voor een stel wezens...
... dat het in het wild niet zou redden.
Net zoals u dacht dat het gemeenschapsidee goed voor ons zou zijn.
Daar was u zo zeker van dat u ons met geweld daarvan overtuigde.
Dat zouden wij u niet graag ook aandoen.
Wat bedoel je? Wil je me hier gevangen houden?
Slechts tot u het begrijpt. Net zoals u bij ons deed.
De poort is gerepareerd en is gesloten.
De hekken zijn in goede staat maar zijn natuurlijk niet al te hoog.
Die hekken, kom nou...
... twee mannen met een roestig geweer en 'n speelgoedpistool...
... hoe dom denkt u nou echt dat we zijn?
Te stom om een ladder te maken als we echt weg hadden gewild?
Grace had veel tijd aan de vergadering besteed...
... die, vanuit haar standpunt gezien, weinig had opgeleverd.
Haar vader en zijn auto zouden om acht uur bij de poort staan.
Over een half uur. Ze had geen ladder.
En ze was alleen en werd door velen bewaakt.
Hoe moest ze wegkomen uit Manderlay?
Wanneer was er altijd een stuk uit het hek verwijderd?
Grace moest snel van tactiek veranderen, als ze haar rendez-vous wilde halen.
Goed, ik doe wat jullie willen.
Niet van harte, maar dat zal niemand verwachten. Ik heb geen keus.
En wees maar niet bang:
Ik zal jullie geliefde wet respecteren.
Dus beginnen we nu met een urgente kwestie:
Timothy, een slaaf uit groep 7...
... heeft 'n diefstal begaan die ons allen bijna geruïneerd heeft.
Ik heb vastgesteld dat Mams wet geen straf kent voor het stelen van geld...
... dus moet ik creatief zijn.
Wat zei jij laatst, Flora? Iets over het onderschuiven van een fles wijn?
Ik geloof dat er een fles wijn onder Timothy's zadel ligt...
... jij niet?
Dus dat zag ik gisteren toen ik daar naar binnen ging.
Als dat geen fles wijn was.
Er restten nog 10 minuten voor haar uiterst punctuele vader zou arriveren...
... om vijftien minuten te wachten en geen seconde langer.
Net genoeg tijd voor een verbaal afscheidssaluut.
Timothy, je mag nu ophouden met 'trots en zwijgzaam' te zijn.
Huil, schreeuw...
... en smeek om genade...
... als de Mansi die je eigenlijk bent...
... de Mansi die je zo veracht.
En het is die haat, Timothy...
... en jullie haat jegens jezelf, die ik nooit zal accepteren.
Je bent een bedrieger van het laagste allooi...
... en Wilhelm, en allen die hem volgen, zijn verraders van je eigen ras.
Ik hoop dat andere kleurlingen jullie verraad op een dag zullen bestraffen.
Ik word ziek van jullie.
U zult best gelijk hebben, Miss Grace...
... hoogstwaarschijnlijk kunt u ons negers niet genoeg beschimpen...
... maar waarom bent u zo boos? - Wat bedoel je?
Vergeet u niet iets?
U heeft ons zo gemaakt.
Het enige wat de dame met de zweep kon doen ophouden...
... was het vrolijke geluid dat de komst van haar vader aankondigde.
Zij had nu zijn steun nodig.
Manderlay was ook een plek waar de wereld beter van verlost kon zijn.
Grace herkende haar vaders handschrift. 'Lieve schat'...
'Je hebt je vader weer voor de gek gehouden.
Ik heb 15 minuten gewacht...
... maar ik ben ook te aardig.
Dus liep ik naar 't hek achter de bosjes om te zien of het goed met je ging.
Tot mijn verrassing leek het alsof je voor 't eerst alles stevig in handen had.
Ik ben trots op je, meisje.
Hopelijk zien we elkaar snel weer zodat je me kunt vertellen...
... wat je bedoelde met de 'nieuwe tijden voor Manderlay'.
Veel liefs, je domme, oude vader. '
Stemmingen kunnen prachtig zijn...
... maar de tijd vaststellen via publiek debat is zelden uitvoerbaar.
Zoveel was wel duidelijk.
Grace had slechts een paar seconden om haar vluchtrichting te bepalen.
Weg van haar donkere achtervolgers...
... die, zoals haar vader zo plagerig had voorspeld, fakkels droegen.
Grace had haast en merkte Burt niet op.
De vluchteling die andere rassen ver- welkomde en die nooit ver was gekomen.
Grace was boos: Manderlay gaf een verstard en negatief beeld van dit land.
Amerika kende vele facetten, zonder enige twijfel.
Maar 'niet klaar' om kleurlingen te accepteren?
Dat kon je toch niet zeggen.
Amerika had haar hand toegestoken, discreet wellicht...
... maar als iemand weigerde 'n helpende hand als zodanig te herkennen...
... kon hij slechts zichzelf de schuld geven.