NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
Zatoka Hanauma to jedno z moich ulubionych miejsc na świecie.
Wychowałem się na Hawajach.
To było moje podwórko.
To tutaj pokochałem naturę.
W moim dzieciństwie dzika natura i codzienność
były jednym i tym samym.
Nieodzowną częścią życia.
Chcę zadbać o to,
żeby moje dzieci i wnuki też miały wokół siebie dziką przyrodę.
Wybierzcie się ze mną w podróż po najpiękniejszych parkach narodowych
szlakiem naturalnych cudów naszego wspólnego dziedzictwa.
ŚWIAT PEŁEN CUDÓW
Mama mówiła mi, że kiedy była w ciąży,
przychodziła tu posiedzieć, słuchała szumu oceanu
i przyglądała się falom unoszącym się ponad rafami.
Żartowała, że dzięki temu jestem taki spokojny.
Spędziłem tu wiele czasu jeszcze przed narodzinami.
Kiedy miałem sześć lat, zatoka Hanauma została wpisana
na listę obszarów chronionych.
Wspólne pragnienie wytyczenia stref, w których można się cieszyć naturą,
przerodziło się w globalny ruch
na rzecz zachowania tych terenów dla przyszłych pokoleń.
Te miejsca pozwalają uciec od trosk codzienności
i stanowią źródło inspiracji dla dzieci.
Są ostoją dla zagrożonych gatunków
i żyzną glebą dla badań naukowych.
Nie tylko stanowią dom największej różnorodności istot,
ale także regulują klimat
i oczyszczają powietrze oraz wodę.
Gdy zaczynaliśmy chronić te dzikie obszary,
nie zdawaliśmy sobie sprawy, jak ważne się staną.
Dziś stanowią jedne z ostatnich bastionów dzikiej przyrody.
Niektóre są tak odcięte od świata,
że dopiero zaczynamy odkrywać ich sekrety.
Weźmy choćby Park Narodowy Loango w Gabonie na zachodnim wybrzeżu Afryki.
To ostoja zwierząt zamieszkujących lasy tropikalne.
Jednak wiele z nich gromadzi się w jednym miejscu.
Na plaży.
To jedno z ostatnich miejsc, w których rozległe lasy deszczowe Konga
spotykają Ocean Atlantycki.
Bawoły pasą się roślinnością
pokrytą solą morską.
W lasach deszczowych niełatwo o ten minerał.
Dzikan rzeczny…
ma chrapkę na świeże owoce morza.
Słonie leśne przychodzą na plażę, gdzie spotykają się z morskimi olbrzymami.
Takimi jak ten ważący tonę żółw skórzasty.
Jedno z tutejszych zwierząt
potrafi wykorzystać wszystko, co oferuje wybrzeże.
Za dnia hipopotamy trzymają się słodkowodnych lagun.
Chronią się przed słońcem.
Gdy nadchodzi wieczór,
zwykle udają się w głąb lądu na ulubione pastwiska.
Ale nie on.
On ma inny pomysł.
Biegnie na spotkanie falom!
W słonej wodzie jego trzytonowe cielsko zdaje się lżejsze.
Fale obmywają go z pasożytów
i łagodzą zadrapania oraz siniaki.
Nigdzie indziej nie można zobaczyć hipopotama w Atlantyku.
Ale nie przyszedł tu się popluskać.
Zamierza złapać fale.
Daje się ponieść prądowi na północ.
Tak dociera do ulubionej stołówki.
Narobił sobie apetytu i całą noc będzie się pasł.
Gdy na wybrzeżu zachodzi słońce, inne hipopotamy idą jego śladem.
Ich laguny będą musiały zaczekać.
Surfujące hipopotamy z Loango.
To pokazuje,
że świat natury będzie nas zaskakiwał tak długo,
jak długo my pozwolimy mu rozkwitać.
Ostatnie bastiony natury
często znajdują się w trudno dostępnych miejscach,
co czyni z parków narodowych cenne ostoje
dla słynnych zwierząt
i rzadkich, niezwykłych stworzeń.
Po przeciwnej stronie Afryki, na wyspie Madagaskar
leży odludny Park Narodowy Tsingy de Bemaraha.
W tej niedostępnej kamiennej fortecy
wykształciły się gatunki, których nie znajdziemy nigdzie indziej.
Tego legwana
odkryto dopiero niedawno i nigdy dotąd nie sfilmowano.
Długie palce zakończone pazurami pozwalają chwytać się gołej skały.
Las wokół szczytów zamieszkują rzadkie zwierzęta
występujące jedynie w Tsingy.
W tym jedno z najbardziej nieuchwytnych:
sifaka kremowa.
Wiele z tych zagrożonych lemurów mieszka w tym parku.
Jak większość naczelnych dużą część czasu spędzają na drzewach,
Ta grupka ma nowego podopiecznego.
Ma ledwie osiem tygodni,
ale już wkrótce będzie musiał wykazać się siłą.
Matka dodaje mu więc otuchy…
aby miał odwagę ją zostawić…
i samemu odkrywać nowy świat.
Wspinaczka i skoki
najlepiej przygotowują do życia w tym parku.
Za jakiś czas będzie potrafił skoczyć nawet na dziesięć metrów.
Ale na razie się uczy.
Jemu potworny upał nie przeszkadza,
ale inni oszczędzają energię, wypoczywając w cieniu.
Pora sucha jest w pełni.
Dieta sifak składa się głównie z liści i wody.
Ale pożywienia jest w ich okolicy coraz mniej.
Świeże jedzenie znajdą jedynie w cienistych zakątkach
rozsianych między szczytami.
Samice postanawiają, że czas ruszyć w drogę.
Labirynt urwisk i ostrych jak brzytwa wierchów
stoi na drodze do ocalenia.
W dole zieją czeluście bez dna.
Młode musi trzymać się matki z całych sił.
Jego dodatkowy ciężar oznacza,
że każdy jej ruch musi być niezwykle precyzyjny.
Nawet jedno potknięcie może oznaczać śmierć.
To labirynt,
ale sifaki znają tajną ścieżkę.
Młode także kiedyś ją pozna,
ale na razie musi tylko mocno się trzymać.
Te odsłonięte skały patrolują znakomici łowcy.
Sifaki powinny się stąd zabierać.
Matka puszcza się pędem.
Cel jest coraz bliżej.
Aż w końcu…
sifaki docierają do schronienia ukrytego pośród skał
pełnego soczystego listowia.
To była ekscytująca, wyczerpująca podróż.
A młode wielokrotnie ją powtórzy
w nadchodzących latach.
Im bardziej odizolowany jest park,
tym bardziej nietypowi są jego mieszkańcy,
a ich zachowania – niezwykłe.
Dlatego ochrona wysp jest szczególnie istotna.
Na przykład tej wyspy na południu Japonii.
Mieści się na niej Park Narodowy Yakushima,
a w nim pradawny las.
Ziemię spowija dywan z mchu.
Wokół rozciąga się plątanina korzeni figowców.
Nad wszystkim górują zaś
szydlice japońskie, niekiedy liczące ponad tysiąc lat.
Tutejsze zwierzęta ukształtowało odosobnienie.
Gatunki żyjące na wyspach
często są mniejsze od kontynentalnych kuzynów.
Ten jeleń wschodni ma ledwie metr w kłębie.
Jego dieta z opadłych liści jest sycąca,
ale nie najsmaczniejsza.
Ten łasuch kręci na nią nosem.
Gdyby tylko mógł dosięgnąć owoców w koronach drzew…
Ale na ziemi też można je znaleźć.
O ile wie się, gdzie szukać.
Makaki japońskie.
Właśnie ich szukał jeleń.
Teraz musi tylko uzbroić się w cierpliwość.
Makaki stanowią klucz do najsłodszych przysmaków w lesie.
Jak to mówią: cierpliwość popłaca.
Każdy jeleń wie, że te małpy
świnią przy jedzeniu.
Upuszczają jedzenie pełne cukrów.
Ale wszyscy się nie najedzą.
Jelenie ucztują, póki mogą.
Ale nieuważny byk stanowi doskonałą zabawkę.
Okazuje się, że za każdy obiad trzeba zapłacić.
W zamian za pełny brzuch
jeleń musi zabrać makaka na przejażdżkę.
Warto dbać o sprzymierzeńców.
Ale to już na pewno ostatni przystanek.
Parki narodowe to znacznie więcej niż siedlisko dzikich zwierząt.
Wciąż poznajemy prawdziwe korzyści płynące z ochrony natury.
W roku 1872
Yellowstone na zachodzie USA
stał się pierwszym parkiem narodowym na świecie.
Niemal 9000 kilometrów kwadratowych dziczy w Górach Skalistych.
Aktywny geologicznie
i spektakularny.
Mieszka tu najwięcej zwierząt w kontynentalnych Stanach poza Alaską.
To jeden z najlepszych amerykańskich wynalazków.
Park, z którego wszyscy ludzie mogą czerpać korzyści i przyjemność.
Pomysł przyjął się i przerodził w światowy ruch.
Obecnie około 15% lądów
i 8% oceanów zostało objęte ochroną.
Większość już za mojego życia.
Zrozumieliśmy prawdziwą wartość tych ostatnich ostoi dziczy,
a także to, że stan parków wpływa na nas wszystkich.
Weźmy choćby lasy deszczowe.
Mieszka w nich ponad połowa istot lądowych.
Jeśli nie masz pewności, dlaczego musimy chronić bioróżnorodność,
pomyśl o tym.
Co czwarte lekarstwo na świecie
wywodzi się z lasów deszczowych.
Wciąż dokonujemy przełomów w medycynie
dzięki temu, co się tu kryje.
W Parku Narodowym Manuel Antonio w Kostaryce
nawet znajome twarze potrafią zaskoczyć.
Leniwiec pstry wygrzewa się w słońcu.
Ma najwolniejszy metabolizm wśród ssaków,
więc nie może marnować energii.
Ale jest głodny.
Na szczęście nie ma daleko do stołówki.
Kiedy trawienie jednego liścia zajmuje nawet miesiąc,
warto poszukać najwłaściwszego.
Leniwce mają kiepski wzrok,
samiec zdaje się więc na węch.
Te są za stare.
W końcu znajduje…
ideał.
Ale kolacja musi zaczekać.
Pada zimny deszcz.
W przeciwieństwie do małp
leniwiec nie może się rozgrzać ruchem.
Ale las deszczowy zapewnił mu idealny leżak,
na którym leniwiec wykona sprytną sztuczkę.
Zmienia kolor na intensywną zieleń.
To algi, które jak dotąd widzieliśmy tylko na leniwcach,
dają mu to wyjątkowe umaszczenie.
Ale to nie wszystko.
W jego futrze mieści się całe mikrokrólestwo.
Mieszka tu co najmniej 80 gatunków.
W tym pewne gatunki ciem,
które spędzają całe dorosłe życie na łagodnym gospodarzu.
Grube, wilgotne futro leniwca podgrzane na słońcu
zapewnia doskonałe warunki dla tego mikroświata.
Dlatego naukowcy są zdania, że ten leniwiec
może przynieść korzyść nam wszystkim.
Jest jak maleńka fabryka farmaceutyków.
Grzyby w jego futrze wytwarzają związki,
które mogą pomóc w walce z rakiem, malarią,
a także odpornymi na antybiotyki wirusami.
Jeśli ochronimy jego i jego las deszczowy,
ten senny leniwiec może nas wszystkich ocalić.
Aby chronić nasze parki i wszystkich ich mieszkańców,
musimy się też troszczyć o stan lądów i wód poza ich granicami.
Bo każdy obszar chroniony, nawet najbardziej niedostępny,
jest połączony z resztą świata
poprzez ruchy wiatru,
wody
oraz zwierząt.
Ponad północnym wybrzeżem Australii
gromadzi się stado liczące ćwierć miliona bezpłetwców.
Lecą do Parku Narodowego Kakadu.
To kraina mokradeł, rzek i starorzeczy,
gdzie o losach mieszkańców decydują kapryśne wody.
W porze suchej bezpłetwce zajadają się ponikłem słodkim
odsłoniętym na błotnistych płyciznach.
Ale co dobre dla jednego gatunku, dla innego może oznaczać ryzyko.
Krokodyle różańcowe,
największe gady na Ziemi.
Pora sucha to dla tych drapieżników niebezpieczny czas.
Aby dotrzeć do głębszej wody, ten pięciometrowy samiec
musi przejść przez terytorium rywala.
Ale warto podjąć to ryzyko.
Jeśli krokodyl się nie ruszy,
wysychające błoto może pogrzebać go żywcem.
Ten jednak dociera do systemu rzecznego łączącego Kakadu z morzem.
Jego podróż nabiera tempa.
Krokodyl mija tradycyjną ofiarę.
U celu podróży czekają lepsze przysmaki.
Cahills Crossing to droga,
która zanurza się tylko podczas najwyższych przypływów w roku.
Doskonałe wyczucie czasu.
Gdy poziom rzeki się podnosi, nadpływające z morza cefale
wykorzystują jedyną szansę, by pokonać jezdnię
i kontynuować podróż w górę rzeki,
ku tarliskom.
Krokodyle o tym wiedzą.
To może być największe skupisko krokodyli różańcowych na Ziemi.
Ale woda jest tak nieprzejrzysta, że nie widać ryb.
Krokodyl rozpościera więc łapy
i wyciąga palce.
Jego łuski pokryte są czujnikami ciśnienia.
Rozpościerając kończyny,
krokodyl może dokładniej wykrywać ruchy ofiary.
Pchany instynktem cefal nie zawróci.
Te pradawne drapieżniki
mają największą siłę zgryzu w królestwie zwierząt.
Wtem, ledwie godzinę po szczycie przypływu,
następuje koniec.
Krokodyl wraca do samotnego życia.
Do chronionego parku narodowego
i spiżarni bogatej w przysmaki z mórz poza granicami Kakadu.
Wielka Rafa Koralowa w Australii.
Dwa i pół tysiąca kilometrów raf, atoli i wysp.
To największy system rafowy na świecie.
Większość jego obszaru stanowi park morski.
Pod powierzchnią wody –
eksplozja życia i różnorodności.
To zatłoczona podwodna metropolia.
Korale zajmują ledwie 1% oceanu,
lecz zapewniają przetrwanie niemal ćwierci morskich stworzeń.
Wielka Rafa Koralowa jest tak niezwykła,
że nawet najmniejsze z jej części odgrywają ogromną rolę.
Wyspa Raine ma niecały kilometr długości.
To maleńkie pasemko piasku w przestworze oceanu.
Park daje szansę na życie
90% mieszkających w regionie zagrożonych żółwi zielonych.
Każdego lata tysiące osobników pokonują ogromne dystanse przez Pacyfik,
aby dotrzeć na tę wysepkę.
To największe lęgowisko żółwi zielonych na świecie.
W każdym sezonie żółwie składają tu nawet milion jaj…
tak jak robiły to od tysiąca lat.
Ale świat błyskawicznie się zmienia.
Dziś coraz szybsza zmiana klimatu
ma niszczycielskie skutki.
Płeć młodego żółwia zależy od temperatury w gnieździe.
Gorętszy piasek sprawia, że nawet 99% wykluwających się tu młodych
to samice.
A to nie wszystko.
Przez wzrost temperatur i poziomu mórz
lęgowiska bywają zalewane, a jaja toną.
Położone centymetry nad poziomem morza plaże wyspy Raine są w niebezpieczeństwie.
Jesteśmy pierwszym pokoleniem, które czuje skutki globalnego ocieplenia,
oraz ostatnim, które może coś zrobić.
Parkom, tak jak i całej planecie,
zagraża dziś ekstremalna pogoda,
postępujące skażenie środowiska
i zanikanie bioróżnorodności oraz siedlisk zwierząt.
Są to po części skutki wyborów, których dokonujemy każdego dnia.
Narażamy tak siebie…
oraz przyszłe pokolenia.
Ale nie jesteśmy bezradni.
Możemy coś z tym zrobić.
O ile zaczniemy działać teraz.
W niektórych obszarach chronionych już to zrobiliśmy.
W sercu Afryki, w Rwandzie, leży Park Narodowy Wulkanów.
Niedawno kraj ten rozdarło ludobójstwo,
ale teraz niewielki naród buduje go na nowo.
Odradzająca się Rwanda
uczyniła z ochrony przyrody priorytet.
Żyzna wulkaniczna gleba uprawiana jest do dyskretnego kamiennego muru.
Po jego drugiej stronie
żyje jedna z dwóch ostatnich populacji zagrożonych goryli górskich.
Ta rodzina ucztuje na bambusie.
W stadzie jest dziewięć samic,
w tym ta matka z noworodkiem.
To najmłodsza gorylica w parku.
Ma tylko trzy tygodnie i ledwie potrafi podnieść głowę.
Za kilka miesięcy rząd Rwandy nada jej imię
podczas ceremonii urządzanej dla uczczenia narodzin każdego goryla.
Wraz z rodzeństwem jest częścią wyżu demograficznego,
dzięki któremu liczba goryli górskich się podwoiła.
Gdy ich ojciec Mirambo ucina sobie drzemkę,
jego trzyletni syn Paradiso
trzyma pieczę nad rodziną.
Chce zaimponować tacie…
i ma zadatki na świetnego przywódcę.
Ale trzeba go utemperować.
Park Narodowy Wulkanów to raj dla goryli,
ale nie zawsze tak było.
Jeszcze 40 lat temu
kłusownictwo i niszczenie siedlisk miały się znakomicie.
Dzięki staraniom na rzecz ochrony goryli
Mirambo i jego rodzina są dziś bezpieczni.
Nawet kiedy opuszczają bezpieczny las.
Ostrożnie przekraczają mur parku.
Nie tylko oni szukają przysmaków poza parkiem.
Rzadkie koczkodany złote żyjące tylko w tych górach
przyszły na ziemniaki.
Ale nikt nie krzywdzi zwierząt.
Rolnicy też nie są stratni.
Otrzymują zapłatę za zniszczone plony, a zyski z turystyki
inwestowane są w rozwój lokalnej społeczności.
Dzięki temu ludzie mogą żyć w harmonii z naturą.
Są nawet plany, aby rozszerzyć obszar parku.
Dzięki temu w czasie, kiedy będzie tu królował Paradiso,
przyszłość jego i jego gatunku nie będzie już niepewna.
Wiele parków narodowych i ich mieszkańców podlega aktywnej ochronie przyrody.
W Yellowstone obejmuje ona gatunek
fundamentalny dla amerykańskiej tożsamości.
Niewiele ponad 100 lat temu
bizonom amerykańskim zagrażało wyginięcie.
Dziś młode cielę leży bezpiecznie pośród drzew
ledwie kilka minut po narodzinach.
Wkrótce będzie dość silne,
aby odkrywać świat i poznać kolegów do zabawy.
Dziś tereny Yellowstone przemierza około 5000 bizonów.
Stanowią główną atrakcję dla milionów turystów
ściągających co roku do parku.
Nigdy nie zapomnę tego, co czułem, kiedy pierwszy raz zobaczyłem bizona.
To tutaj jako dziecko
pierwszy raz w pełni zrozumiałem moje miejsce w naturze.
Pojąłem, że jestem częścią czegoś większego ode mnie.
Chciałbym, żeby każdy miał szansę odwiedzić park narodowy.
Poczuć radość i zachwyt, które daje nam przyroda.
Zrozumieć, że każdy z nas jest częścią cennego świata natury.
Każdy nasz oddech.
Każda wypita szklanka wody.
Całe mnóstwo odkryć medycznych i naukowych.
Dzika przyroda przenika nasze życie na niezliczone sposoby.
To my musimy ją chronić,
troszczyć się o nią
i zachować te dzikie tereny dla następnego pokolenia.
Odkrywajcie razem ze mną cuda i tajemnice
jednych z najbardziej niezwykłych parków narodowych na świecie.
Napisy: Juliusz P. Braun