Translator: Gulchin Taghiyeva Reviewer: Ruslan Mursalzade
Qardaşımın beyin xəstəliyi- şizofreniya olduğu üçün
beyin mütəxəssisi oldum.
Əvvəl bir bacı olaraq,
sonra isə mütəxəssis kimi öyrənmək istəyirdim ki,
nəyə görə arzularımdan yola çıxaraq
həqiqətimi yarada və arzularımı həqiqətə çevirə bilərəm.
Arzularını adi reallıqla əlaqələndirə bilmədiyinə
görə onun üçün qarabasmaya çevrilən
qardaşımın beynindəki
problem nədir?
Buna uyğun olaraq kareyeramı bir neçə ruhi
xəstəliyin tədqiqatı üzərində qurdum. Və doğulduğum İndiana ştatından
Hardvard universitetinin prsixatriya fakultəsində
Dr. Francine Beneslə bərabər
çalışdığım Bostona köçdüm.
"Normal olaraq qəbul olunan insanlarla
şizofrenik, şizofrenik effektli, bipolar xəstəlikli
qəbul olunan insanların beynindəki
bioloji fərq nədir?"
Uyğun olaraq əsasən beynin mikrohərəkətinin xəritəsini
yaradırdıq: hansı hüceyrə hansı hüceyrə və kimyəvi maddələrlə
və hansı səviyyədə əlaqədə olmasını
öyrənirdik.
Bütün günü bu cür tədqiqatla məşğul olduğum üçün həyat
kifayət qədər maraqlı idi.
Və axşamlar və həftə sonları NAMİ, Əqli Xəstəlikllər Aliansında
müdafiəçi idim.
Ancaq 1996-cı il Dekabrın 10-da
oyananda mənim də beynimdə xəstəlik olduğunu öyrəndim.
Beynimin sol yarımkürəsində damar partlamışdı.
Saat irəlilədikcə beynimin
informasiya emalı funksiyasını itirməsinin
şahidi oldum. Qanaxmanın olduğu gün mən
danışmaq, yerimək, oxumaq - yazmaq və yaddaş qabiliyyətimi itirdim.
Qadın bədəninə sahib körpə uşaq kimi idim.
Əgər beyin görümüsünüzsə bilərsiniz ki,
beyin iki müstəqil yarımkürədən ibarətdir.
Və mən özümlə həqiqi insan beyni gətirmişəm.
Budur həqiqi insan beyni.
Bu beyinin ön hissəsidir,
bu onurğa beyinlə birlikdə arxa hissəsidir.
və insanın başında bu şəkildə yerləşir.
Beynin qurluşuna fikir versəniz görərsiniz ki,
iki yarımkürə bir-birindən tamamilə ayrıdır.
Kompyuterdən başı çıxan adamlar üçün,
sağ yarımkürə paralel prosessor,
sol yarımkürə serial prosessor kimidir.
Əslində isə 300 milyon aksonal lifdən ibarət
collosum korpusu vasitəsilə bir-birilə
əlaqələndirilir.
Bu əlaqəni nəzərə almasaq
iki yarımkürə tamailə təcrid edilmişdir.
Çünki onlar informasiyanı fərqli şəkildə emal edir,
fərqli şeylər haqda fikirləşir,
fərqli şeylərə diqqət yetirir və hətta
fərqli şəxsiyyətə malikdirlər.
Bir dəqiqə bağışlayın məni. Çox sağ olun. Əyləncəli idi.( Köməkçi: Elədir)
Beynimizin sağ yarımkürəsi indiki zamanla əlaqədədir.
O, "indi və buradadır."
Sağ beynimiz şəkillərlə fikirləşir
bədənimizin hərəkətləri yolu ilə öyrənir.
Enerji halına keçmiş informasiya
eyni anda bütün hissiyat sistemlərinə yayılaraq
indiki anın necə göründüyünü,
necə qoxduğunu, necə daddığını,
necə hiss olduğunu və necə səsləndiyini
bildirir.
Biz sağ beynimizin dərrakəsi vasitəsilə ətrafadkı enerji ilə
əlaqədə olan bir enerjiyik.
Biz sağ beynimizin dərrakəsi vasitəsilə
bir-birilə əlaqədə olan enerji mənbələriyik, bütöv bir ailə kimi.
Və burada, bu nöqtədə
dünyanı daha yaxşı bir yerə çevirməyə çalışan
qardaş və bacılarıq.
Bu nöqtədə biz, qüsursuz, tam və gözəlik.
Sol beyin yarımkürəmiz isə tamamilə başqa bir yerdir.
Sol yarımkürə metodik fikirləşir.
Sol beyin
ancaq keçmiş və gələcək haqdadır.
Sol yarımkürə hazırki informasiyanı
götürüb onun arasından xüsusi
detalları və detalların detallarını seçməklə məşğuldur.
Bundan sonra sol beyin bütün informasiyanı
keçmişlə əlaqələndirir,
gələcək planlara
çevirməklə məşğul olur.
Və sol beynimiz hansısa dildə fikirləşir.
Daxili dünyamızı xarici dünyamızla əlaqələndirən
sol beynimizdir.
Bu səs bizə: " Evə qayıdanda banan almalısan,
səhər mənə banan lazımdır"
deyir.
Nə vaxt paltar yumaq lazım olduğunu bizə deyən də
sol beynimizin dərrakəsidir. Və bəlkə də ən əsası,
"Mən mənəm" deyən o kiçik səsdir.
Və sol beyin "Mənəm" dediyi anda
mən ayrı oluram.
O anda mən, məni əhatə edən enerji yığınından və sizdən ayrı
şəxsəm.
Və iflic olduğum gün itirdiyim hissə də
beynimin bu hissəsi idi.
İflic günün səhəri sol gözümdə
kəskin ağrı ilə oyandım. Ağrı kəsici idi,
dondurmanı dişləyəndə hiss elədiyiniz
ağrı kimi. Ağrı gücləndi və zəiflədi,
yenidən gücləndi bir də zəiflədi.
Və əslində hər hansısa ağrı hiss
etmək mənim üçün elə də qeyri-adi deyildi,
ona görə də, öz işimdə idim.
Yataqdan qalxdım,
idman etməyə başladım.
İdman edərkən hiss edirdim ki,
idman alətini tutan əllərim çox primitiv
pəncələr kimi görünür. "Qəribədir" öz-özümə fikiləşdim.
Öz bədənimə nəzər yetirəndə "Necə də
qəribə görsənirəm!" fikirləşdim. Bu şüurumun məni
adi reallıqdan - idmanla məşğul olan mən- reallığından uzaqlaşdırdığı,
özümün öz hərəkətlərimi qıraqdan
müşahidə etdiyim gizli bir
yerə apardığı anlar idi.
Çox qəribə hiss idi,
və baş ağrım güclənirdi. İdman alətindən enirəm və
yemək otağından keçirəm, bütün
bədənimin yavaş-yavaş hərəkət etdiyini hiss edirəm.
Addımlarım ləng və
möhkəmdir. Addımlarımda axıcılıq
yoxdur, hissiyatım zəifləyir,
sadəcə daxili hissələrimə diqqət verə bilirəm.
Və duş otağında duş qəbul etməyə çalışarkən
daxili orqanlarımın dialoqunu
eşidə bilirdim. Zəif bir səsin:
"Əzələlər, başlıyın işləməyə,
sakitləşin" deməyini eşidirdim.
O anda balansımı itirdim, divara söykənməyə çalışdım.
Qollarıma nəzər yetirirəm və hiss edirəm ki,
bədənimin bütün orqanlarını hiss edə bilmirəm.
Bədənimin harda başlayıb harda bitdiyini müəyyən edə bilmirəm,
Qolumun atom və molekulları
divardakı atom və molekulları ilə qarışıb, hiss edə bilmirəm.
Hiss edə bildiyim tək şey isə xarici enerji - güc idi.
Öz-özümə "Nə olub mənə görəsən?
Nədir bu belə?" deyirəm. Və bu anda
sol beyin yarımkürəm tamamilə səssizləşir.
Sanki kimsə uzaqdan idarə cihazını götürüb
səssiz düyməsinə basır. Tam sakitlik.
Əvvəl beynimdəki sakitlikdən
dəhşətə gəldim. Ardından dərhal məni əhatə
edən enerji heyran etdi.
Və bədənimdə heç bir sərhəd hiss etmədiyim üçün
özümü böyük və sərbəst hiss etdim.
Yalnız enerjini hiss edirdim və
çox gözəl hiss idi.
Sonra birdən sol yarımkürə geri qayıdır, və
"Hey, problem var, problem var!
Kömək çağırmaq lazımdır." deyir
Mən də "Hə hə, problem var.
Problem var" " Kömək lazımdır" fikirləşirəm.
Bundan dərhal sonra yenidən şüurumu itirirəm,
və La La Diyarı adlandırdığım
o yerə qayıdıram yenə.
Ancaq ora çox gözəl idi. Sizi xarici dünya ilə
birləşdirən sol beyninizin
olmadığını fikirləşin.
Həmin yerdə bütün işlərim, və
işimlə əlaqəli stressdən uzağam.
Bədənimdə yüngüllük hiss edirəm. Təssəvür edin:
xarici dünya ilə bağlı bütün əlaqələrdən və stressdən
azad olduğunuzu gözünüzün önünə gətirin.
Və dinclik hiss edirdim o anda.
37 illik emosional yükdən azad olmağı təsəvvür edin!
(Gülüş) Ah! Utopiyada kimi idim.
Gözəl hiss idi.
Və yenidən sol beynim geri qayıdır,
"Fikrini topla. Problem var." deyir.
Və mən də: "Kömək çağırmaq lazımdır.
Fikrimi toplamalıyam" fikirləşirəm.
Duşdan çıxıb mexaniki olaraq
geyinirəm və evdən çıxıram.
Yenə fikirləşirəm:"İşə getmək lazımdır, işləmək lazımdır.
Maşın sürə bilirəm?"
Və həmin anda sağ qolum
tamamilə iflic olur. Mən:
"İflic oluram, İflic olram deyəsən!" fikirləşirəm.
Beynim isə həmin anda " Oo!!
Əladı ki!!" deyir. (Gülüş). " Əladı ki bu!
Öz beyinlərinin üzərində beyini öyrənmək imkanı qazanan
çox az alim var!" deyir.
(Gülüş)
Sonradan ağlıma gəlir ki, : " Axı mən çox məşğulam!"
(Gülüş) "İflic olamağa vaxtım yoxdur."
Ona görə də "Beləliklə, iflicin qarşısını ala bilməyəcəm,
bir iki həftəlik xəstə olaram, sonra işlərimə
davam edərəm, belə yaxşı olar.
Kömək istəmək lazımdır, iş yerinə zəng etməliyəm" fikirləşirəm.
İş nömrəmi xatırlaya bilmirdim,
iş yerimin biznes kartı olduğunu xatırlayıram və
onu götürmək üçün iş otağıma gedirəm
8 santimetr qalınlıqdakı biznes kartları nəzərdən keçirirəm.
Ən üstdə olan karta baxıb bunların biznes katlar
olduğundan əmin olsam da,
hansının iş yerimin kartı olduğunu ayıra bilmirdim,
çünki ancaq pikselləri görürdüm.
Sözlər yaradan piksellərlə
simvolların pikselləri hamısı bir-birinə qarışmışdı və
nə olduğunu başa düşə bilmirdim.
Bundan sonra bir müddət aydınlıq dalğası bürüdü məni.
Sonrakı 45 dəqiqəni
bütün kartları bir-bir nəzərdən keçirərək,
mənə lazım olan kart olmadığı həqiqətini aşkar etməyə çalışaraq
keçirdim, "bu da deyil,
bu da deyil, bu da deyil."
Bu 45 dəqiqə ərzində beynimdəki qanama
daha da böyüyür.
Rəqəmləri, telefonu başa düşmürəm,
amma hələ də fikrimdəki planla hərəkət edirəm.
İş yerimin biznes kartını götürüb
telefonun lövhəsindəki rəqəmləri
biznes kartdakı rəqəmlərlin şəklinə uyğunlaşdırmaqla
zəng etməyə çalışıram.
Qəflətən bir daha La La Diyarına düşürəm,
və geri dönəndə hansı rəqəmləri yığdığımı
xatırlamıram.
Beləliklə iflic olmuş əlimi o biri əlimlə
telefonun lövhəsinə gətirib yığdığım nömrələri örtürəm
ki, adi reallığa qayıda
fikirləşim: "Hə, hə bu nömrəni yığmışam."
Beləliklə zəng edirəm
və iş yoldaşımın telefonda mənə
"Vovovoovovo" deməyini
eşidirəm.(Gülüş) Və öz-özümə fikirləşirəm,
"Səsi necə də Golden Retriever (it növü) səsinə oxşayır!"
Və öz düşüncəmdə ona "Bu Jilldir! Mənə kömək lazımdır!"
deməyimi yaxşı xatırlayıram.
Öz səsimi isə "Vovovovovo" kimi eşidirəm.
Yenə fikirləşriəm: "Mən də Golden Retriever kimi danışıram."
Danışmağa başlayana kimi dili danışa bilmədiyimi
və başa düşmədiyimi hiss etməmişdim.
İş yoldaşım kömək lazım olduğunu başa düşür və mənə kömək çağırır.
Bir az sonra Bostondan Masaçusets Baş Xəstəxanasına
aparılmaq üçün təcili yardım maşınındayam.
Mən isə getdikcə kiçildiyimi hiss edirəm,
İçindəki son havasını itirən şar kimi,
özümün kiçildiyimi, enerjimin itdiyini
və ruhumun təslim olduğunu hiss edirəm.
Həmin anda öz həyatıma hökm edə
bilməyəciyimi anladım.
Ya həkimlər həyatımı qurtarıb mənə həyatda
ikinci şans verəcəkdilər, və ya bəlkə də bu
mənim çevriliş nöqtəm idi.
Həmin gün günorta oyanıb hələ də
yaşadığımı anlayanda şok olmuşdum. Çünki ruhum təslim
olanda həyata əlvida demişdim.
Və beynim bir-birinə zidd, iki reallıq arasında
qalmışdı. Hissiyat sistemim vasitəsilə
ancaq ağrı hiss edirdim.
İşıq beynimi deşir, səslər uca və qarışıq olduğu üçün
heç nə başa düşə bilmir və
ancaq qaçmaq uzaqlaşmaq
istəyirdim. Bədənimdəki sərhəddi hiss etmədiyim üçün
həddən artıq böyük və sərbəst hiss edirdim,
şüşədən təzəcə çıxmış cin kimi idim.
Ruhum azad olmuşdu, utopiya
dənizində sakitcə hərəkət edən dalğa kimi idim.
Nirvana(Cənnət)də idim. Nirvananı tapmışdım.
Və belə böyük bir enerjinin, ruhumun kiçicik bir
bədəndə yerləşməsinə inana bilmirdim.
Sonra xatırladım ki," Mən ölməmişəm! Hələ
yaşayıram və Nirvananı tapmışam.
Deməli yaşadığım halda Nirvananı tapmışamsa,
yaşayan hər kəs bunu edə bilər." Və hər an burda
ola biləcəklərini bilən gözəl, dinc, rəhmli,
sevgiylə dolu insanları
təsəvvür etdim. Onlar istədikləri vaxt
beyinlərinin sağ yarımkürəsinə yönələrək
bu yeri tapa bilərlər. Və bu daxili iflicin
necə böyük bəxşiş olduğunu, həyatıma necə
böyük təsir edəcəyini
dərk etdim. Və bu mənim sağalmağıma kömək etdi.
Qanaxmadan 2 həftə yarım keçdikdən sonra
cərrahlar dil mərkəzimi idarə edən hissədəki
qan laxtasını təmizlədilər.
Bu şəkildə həyatımdakı həqiqi
mələklə: anamla birlikdəyəm. Tam sağalmağım 8 il çəkdi.
Beləliklə kimik biz? Biz manual bacarığa və iki idraki beynə sahib
olan kainatın yaşamaq gücüyük.
Və necə və kim olmağımızı dəqiqəbədəqiqə
idarə etmək qabiliyyətinə malikik.
İndi, bu dəqiqə beynimin sağ tərəfinə yönələ bilərəm,
budur burdayam.
Kainatın yaşamaq gücüyəm.
50 trilion molekul genlərinin
yaratdığı bir tamam.
Və yaxud, yalnız, güclü individuala çevriləcəyim
beynimin sol tərəfinə yönələ bilərəm,
Axından, sizdən uzaq.
Mən savadlı, nevroanatomist
Dr. Jill Tayloram. Bizim içimizdə iki "biz" mövcuddur.
Hansını seçmək istərdiniz? Hansını seçirsiniz? Nə vaxt seçirsiniz?
Mən isə inanıram ki, nə qədər çox daxili sakitlik tapdığımız
sağ beynimizə yönəlməyi seçsək,
dünya üçün o qədər çox dinclik gətirə bilərik,
planetimiz bir o qədər dinc olar.
Və inanırdım ki, bu bölüşməyə dəyər fikirdir.